Rola radioterapii izotopowej

 

 

Izotopy promieniotwórcze to atomy, których jądra są niestabilne i samorzutnie ulegają przemianie promieniotwórczej dając w efekcie inne atomy oraz wydzielając energię w postaci promieniowania jonizującego wykorzystywanego w leczeniu nowotworów złośliwych. Izotopy promieniotwórcze charakteryzuje czas połowicznego rozpadu, tj. czas, w którym zanika połowa jąder danego pierwiastka.
Leczenie radioizotopem można stosować niezależnie od teleradioterapii. Często obserwuje się wzajemne wzmocnienie efektu przeciwbólowego obu metod [8]. Leczenie radioizotopem można powtarzać uzyskując podobny efekt przeciwbólowy, który jednak zwykle utrzymuje się krócej [9]. Radioizotopy stosowane w leczeniu przerzutów nowotworowych do kości gromadzą się w ognisku przerzutowym i poprzez emisję promieniowania jonizującego niszczą je. Jest to działanie wybiórcze, dzięki czemu zdrowe tkanki znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie przerzutu są oszczędzane. Promieniowanie jonizujące emitowane przez stosowane klinicznie izotopy to najczęściej promieniowanie beta, które jest silnie pochłaniane przez materię. Z tego powodu leczenie może odbywać się w trybie ambulatoryjnym a chory po leczeniu nie stanowi zagrożenia dla otoczenia. W Polsce stosuje się przeważnie radioizotopy strontu-89, rzadziej samaru-153 i fosforu-32.

Stront 89 jest analogiem wapnia i wybiórczo gromadzi się w ogniskach przerzutowych w kości. Okres połowicznego rozpadu dla tego izotopu wynosi około 50 dni. Efekt przeciwbólowy może pojawić się z opóźnieniem sięgającym nawet kilku tygodni, ale zwykle utrzymuje się dość długo (od 3 do 12 miesięcy). Izotop strontu charakteryzuje się dość dużą mielotoksycznością (mielotoksyczność to uszkodzenie funkcji szpiku kostnego, w konsekwencji którego może dojść m.in. do anemii). Z tego względu powtórne leczenie tym izotopem może być przeprowadzone dopiero po upływie 3-4 miesięcy. Samar 153 ma krótki okres połowicznego rozpadu – 1,9 dnia. Następuje szybkie jego wydalanie z moczem. Daje szybki efekt przeciwbólowy (w ciągu kilku dni), a jego mielotoksyczność jest niższa niż strontu. Leczenie może być powtórzone po stosunkowo krótkim czasie, ale efekt przeciwbólowy jest zwykle krótszy w porównaniu do strontu. Fosfor-32 cechuje się wysoką energią promieniowania beta i względnie długim okresem połowicznego rozpadu (ok. 14 dni). Ze względu na znaczna mielotoksyczność nie jest powszechnie stosowany.

 

Wskazania do leczenia radioizotopem promieniotwórczym:

 

-uogólnione przerzuty do kości z dolegliwościami bólowymi

-dawka promieniowania z teleradioterapii osiągnęła swój limit

-zastosowanie teleradioterapii może grozić powikłaniami miejscowymi

-istnieje ryzyko złamania patologicznego kości na skutek przerzutu (zastosowanie izotopu promieniotwórczego powoduje wzmocnienie mechaniczne kości – wówczas wskazanie istnieje nawet mimo braku dolegliwości bólowych)

-sugeruje się, że podanie izotopu promieniotwórczego w początkowym okresie uogólnienia choroby hamuje rozwój mikroprzerzutów a efekt przeciwbólowy jest dłuższy i silniejszy [10].

 

 

 

 

 

 

Przeciwwskazania do leczenia radioizotopem promieniotwórczym

 

-niedokrwistość (poziom erytrocytów < 3 x 10^12/l i Hb <100 g/l)

-leukopenia (leukocyty < 3-4 X 10^9/l)

-trombocytopenia (płytki krwi < 60 x 10^9/l)

-jednoczesne pobieranie przez chorego wapnia, kalcytoniny, fosfonianów ( zaleca się wstrzymanie podawania tych leków na 2 tyg. przed planowanym leczeniem radioizotopem)

-jednoczesne stosowanie chemioterapii

-niewydolność nerek

-cechy ucisku rdzenia kręgowego

Wyniki leczenia radioizotopem promieniotwórczym

 

Główny skutek leczenia radioizotopem promieniotwórczym to efekt przeciwbólowy. Zmniejszenie aktywności metabolicznej przerzutów powodujące włóknienie i wapnienie ognisk przerzutowych prowadzi do wzmocnienia mechanicznego kości. Powikłania takiego leczenia występują rzadko. Istnieje niewielkie ryzyko mielotoksyczności, która najczęściej objawia się trombocytopenią, rzadziej granulocytopenią (zwykle w okresie do 4 tygodni od podania izotopu). U kilku procent leczonych może wystąpić zjawisko zwiększenia się dolegliwości bólowych w krótkim czasie po podaniu izotopu. Tłumaczy się to przemijającym obrzękiem w ognisku przerzutowym [11].