Rak szyjki macicy.

Rak szyjki macicy – jeden z około 200 różnych typów raka rozwija się w obrębie jej dolnej części w kształcie stożka, która łączy górną partię macicy (trzon macicy) z pochwą. Rak szyjki macicy rozwija się, kiedy uszkodzone komórki nabłonka, zwykle zakażone wirusem HPV zaczynają się dzielić bez kontroli układu odpornościowego/immunologicznego organizmu. Komórki te mogą się gromadzić w jednym miejscu tworząc guz, bądź tworzyć pojedyncze lub mnogie skupiska. Guzy łagodne nie naciekają okolicznych tkanek i z reguły są nieszkodliwe. Guzy złośliwe, jak na przykład rak, mogą naciekać okoliczne tkanki i narządy, stanowiąc poważne zagrożenie życia.

Za powstawanie raka szyjki macicy, obok szeregu innych czynników ryzyka, współodpowiedzialne są niektóre typy wirusa brodawczaka ludzkiego – HPV. Wirus ten występuje powszechnie we wszystkich populacjach na całym świecie. Około połowa ludzi w jakimś punkcie swojego życia ulega zakażeniu HPV. Ponad 2/3 przypadków raka szyjki macicy związane jest z zakażeniem następującymi typami wirusa: HPV 16 i/lub 18.

W skali całego świata rak szyjki macicy jest drugim, co do częstości nowotworem, który dotyka kobiety  i drugą, co do częstości przyczyną zgonów wśród kobiet z powodu raka. Prawie 80% przypadków raka szyjki macicy dotyczy krajów rozwijających się.
Globalnie, co roku notuje się ok. 500000 nowych zachorowań  , a około 300000 kobiet umiera z powodu raka szyjki macicy. Szacuje się, że na świecie liczba kobiet chorych na raka szyjki macicy sięga 1,4 miliona. W Polsce zapada na ten typ raka ponad 3 600 kobiet rocznie, z czego umiera co roku ok. 2000 – jest to jeden z najwyższych wskaźników w Europie (9,4 / 100 000).

Najczęściej rak szyjki macicy rozwija się u kobiet pomiędzy 40, a 59 rokiem życia, to jest w momencie, kiedy wiele z nich wychowuje dzieci i jest aktywnych zawodowo. Kobiety wywodzące się z niższych warstw społecznych rzadziej poddawane są testom przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy, co wpływa na wyższy wskaźnik ryzyka rozwoju raka szyjki macicy w tych grupach.

Badanie cytologiczne tzw. test Pap (zwany również rozmazem Pap) jest prostym badaniem – zazwyczaj przeprowadzanym w gabinecie lekarskim lub w klinice – które pozwala na wykrycie atypowych komórek w obrębie szyjki macicy. Powinno być standardową częścią składową kontrolnego badania ginekologicznego.

Badanie cytologiczne wykrywa zmiany w obrębie szyjki macicy, zanim nabiorą one charakteru nowotworowego. Jego stosowanie w znaczący sposób ograniczyło ilość zgonów z powodu raka szyjki macicy po jego wprowadzeniu w latach 50 XX wieku. W Polsce rutynowym cytologicznym badaniom przesiewowym poddaje się jedynie ok. 1/3 Polek.
 
Zmiany przedrakowe i wczesny rak nie powodują bólu, czy też innych objawów, dlatego też szczególnie ważne jest prowadzenie cytologicznych badań przesiewowych, aby wykryć zmiany przedrakowe lub raka w takim stadium, które pozwoli na najbardziej efektywne wyniki leczenia. W miarę jak dochodzi do rozwoju choroby, kobiety zauważają jeden lub kilka z poniższych objawów: nietypowe krwawienie z pochwy,obfite upławy z pochwy, ból w podbrzuszu, ból podczas stosunku.

Zapobieganie rozwojowi raka to przede wszystkim regularne wykonywanie badań przesiewowych u kobiet za pomocą badania cytologicznego (Pap). Kobiety powinny prosić swoich lekarzy o regularne badanie cytologiczne (Pap), a następnie rozmawiać o wynikach tego badania.

Obecnie wielkie nadzieje wiąże się z wprowadzeniem na rynek szczepionek przeciwko zakażeniu wirusami HPV. Szczepionka ta adresowana jest do młodych kobiet które nie rozpoczęły jeszcze współżycia płciowego. W tej grupie wiekowej (do ok. 15 roku życia) uzyskano najlepsze odsetki pozytywnych odpowiedzi serologicznych na zastosowanie preparatu.  
                                 Należy jednak pamiętać o dwóch niezwykle istotnych aspektach. Po pierwsze, jest to szczepionka chroniąca przed zakażeniem czterema (spośród znacznie liczniejszej grupy) wirusami tej rodziny. Oczywiście, obejmuje ona te, z punktu widzenia patogenezy raka szyjki macicy najważniejsze typy wirusa HPV.  Po drugie należy pamiętać że szczepionka ta chroni przed zakażeniem wirusami, a nie przed rakiem szyjki macicy. Oczywiście znamiennie statystycznie redukuje ryzyko związane z jednym z najważniejszych patogenów raka, jednakże nie ma bezpośredniego wpływu na wystąpienia choroby. Przyjmuje się iż około 50%-70% raków szyjki macicy związane jest (ale nie bezpośrednio wywołane) z infekcją wirusową.  
                               Należy również pamiętać o wzrastającym w ostatnich latach odsetku raka gruczołowego w tej lokalizacji, nowotworu o nieco innej patogenezie, biologii i rokowaniu niż rak płaskonabłonkowy. Istnieje cały szereg innych, niezależnych czynników zwiększających prawdopodobieństwo zachorowania na ten typ nowotworu. Należą do nich min. wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego, duża ilość partnerów seksualnych, stosowanie preparatów hormonalnych i inne. Dlatego jeszcze raz należy powtórzyć, iż najważniejsze w prewencji i wczesnej diagnostyce raka szyjki macicy jest wykonywanie stałych i regularnych badań cytologicznych (PAP).
Wprowadzenie i zastosowanie szczepionki nie upoważnia ani ginekologów ani również kobiet do zaniechania wykonywania badań przesiewowych które nadal pozostają i jeszcze długo pozostaną kardynalnym środkiem wczesnego wykrywania i zapobiegania raka szyjki macicy.