Psychoonkologia

 Czym zajmuje się psychoonkologia ?
Jest to szeroko pojęta dziedzina medycyny. Podstawowym zadaniem psychoonkologii jest:

podejmowanie działań zmierzających do poprawy jakości życia pacjentów z choroba nowotworową i ich rodzinom.
Sytuacja pacjentów onkologicznych pokazuje że ich życie jest wyraźnie gorsze pod względem jakości niż osób zdrowych. Długotrwałe i przykre leczenie połączone z wielokrotnymi pobytami w szpitalu wytłacza często człowieka z możliwości rozwoju życia zawodowego a co z a tym idzie pogarsza się jego sytuacja finansowa,  ogranicza często sferę życia towarzyskiego co wiążę się z obniżeniem pozycji społecznej. Ludzie zdrowi w zetknięciu z chorym często czuja zakłopotanie i lęk co powoduje   u ludzi chorych poczucie społecznego napiętnowania  i izolację a to powoduje uczucie  gniewu, upokorzenia i przygnębienie. Aby działania lekarskie miały wyraźny skutek, konieczne są działania zmierzające ku poprawie jakości życia chorych. Jest to próba zaspokojenia potrzeb pacjenta zarówno psychicznych jak i na gruncie duchowym i społecznym. By osiągnąć taki cel konieczna jest współpraca  lekarzy rożnych specjalności tj. onkologów, psychologów, psychiatrów, socjologów           i wreszcie duchownych.

włączenie problemów psychoonkologicznych do programu nauczania studentów i personelu medycznego.
Odpowiednie programy nauczania, wykłady i kursy dla lekarzy z różnych specjalności, które uwzględniłyby takie zagadnienia jak reakcje psychiczne na stres choroby nowotworowej, udział czynników psychicznych w odczuwaniu objawów somatycznych, psychoterapeutyczne sposoby pomocy choremu i jego rodzinie, problemy stanu terminalnego choroby nowotworowej, zagadnienia żałoby i społeczne reperkusje choroby nowotworowej

działalność naukowo – badawcza
Potrzebna jest ona nie tylko służbie zdrowia ale w szczególności pacjentom i ich rodzinom.  Ważne jest opracowanie i dokonanie porównawczej oceny skuteczności stosowanych metod poprawy jakości życia, wypracowanie nowych standardów interdyscyplinarnego postępowania terapeutycznego, badania wpływu środowiska rodzinnego i możliwości kształtowania jego postawy wobec chorego,
a także badania specyfiki psychospołecznych uwarunkowań choroby nowotworowej w zależności od typu nowotworu, jego lokalizacji, przebiegu choroby czynników społeczno – demograficznych itp. Może dzięki badaniom podniesie się świadomość jak postępować w przypadku choroby nowotworowej, jakie są prognozy i przede wszystkim wykrywalność objawów. To daje nadzieję na wzrost liczby pacjentów z szansa na pełne wyleczenie lub przedłużenie życia nawet o kilkanaście lat.
To pozwoli również na zmianę postawy ludzi wobec choroby nowotworowej zmieni stosunek do umierających, umierania i śmierci.

 

Gdzie wykorzystywana jest psychoonkologia?

W każdej fazie choroby pomoc psychoonkologia jest niezbędna:
1) Faza diagnostyczna (od chwili zauważenia zmiany do ustalenia rozpoznania) jest to bardzo ważny etap – przeżywany w lęku, stresie i wahaniach chorego czy poddać się badaniom (których się boi) czy uciec do przyjemniejszej formy leczenia niekonwencjonalnego.
2) Faza leczenia (potrzeba łagodzenia środkami farmakologicznymi i psychologicznymi przykrych objawów towarzyszących leczeniu onkologicznemu – np. zmęczenia, drażliwości, napięcia, zaburzeń snu itp.)
3) Faza wznowy procesu chorobowego (pomoc w złagodzeniu reakcji przygnębienia, buntu itp.).
4) W okresie remisji (stan ustąpienia objawów chorobowych) lub wyzdrowienia – Jest to czas, okresowo kontrolowany przez onkologów któremu towarzyszą również objawy, wzmożonej samoobserwacji i lękowego oczekiwania przyszłości – wymagający często pomocy psychologicznej.
5) Bardzo potrzebna jest pomoc psychoterapeutyczna i psychofarmakologiczna – tym pacjentom u których proces choroby nowotworowej osiągnął stadium znacznego zaawansowania       – stan terminalny. Całościowy charakter sprawowanej wówczas opieki i leczenia wymaga zaspokojenia wszelkich ważnych potrzeb chorego w tym głównie potrzeb psychicznych.

 

Przez cały czas choroby udział rodziny chorego jest niezwykle ważny. Z drugiej strony osoby te również znajdują się w wielkim stresie wymagają wsparcia – stąd działania psychoonkologów to      z jednej strony pomoc psychologiczna samym członkom rodziny z drugiej – „instruktaż” na temat możliwych reakcji chorego, sposobów pomocy, porad w konkretnych trudnościach itp.
Niemniej istotne jest zwrócenie uwagi na obciążenie psychiczne personelu medycznego              – lekarzy i pielęgniarek pracujących na oddziałach onkologicznych i paliatywnych, zapobieganie objawom stresu zawodowego w tym szczególnie tzw. zespołowi wypalenia.
Niezwykle ważną dziedziną aktywności jest właściwa „komunikacja między personelem medycznym a pacjentem – Umiejętność prowadzenia rozmowy, określenie i spełnienie potrzeb pacjenta i rodziny, udzielanie wsparcia psychicznego i przekazywanie złych wiadomości
Tego trzeba koniecznie uczyć lekarzy i pielęgniarek. W tej dziedzinie popełnia się mnóstwo błędów.

 

Jak to realizować?

  • przez tworzenie stanowisk pracy: „gabinetów” psychoonkologicznych przy przychodniach onkologicznych (stanowisko takie istnieje w wojewódzkiej przychodni onkologicznej – ale nie wiem czy jeszcze gdzieś indziej w Polsce);
  • przez szkolenie lekarzy i pielęgniarek;
  • przez publikacje, wywiady i inne formy działania przy pomocy środków masowego przekazu (kampanie informujące).
  • przez konferencje, zebrania naukowe
  • przez działalność naukowo – badawczą – wymianę poglądów

W Polsce wciąż te formy aktywności są w zalążku i obejmują niewielki teren. W Europie i USA rozwijają się dość dobrze – Ostatnio poczyniono np. próby tworzenia otwartych konferencji lekarzy      i pielęgniarek z pacjentami.
W wielu krajach organizowane są konferencje psuchoonkologiczne

 

Kilka słów o Polskim Towarzystwie Psychoonkologicznym
Wyrazem potrzeby wielodyscyplinarnej aktywności było utworze­nie w 1984 r pierwszego na świecie Międzynarodowego Towarzystwa Psychoonkologicznego (International Psycho – Oncology Society   – IPOS). W 1987 r. powstało Europejskie Towarzystwo Psychospołecznej Onkolo­gii (European Society of Psychosocial Oncology – ESPO), w ramach którego zaczęły powstawać krajowe towarzystwa psychoonkologiczne.

W 1992 r z inicjatywy grupy gdańskiej Polskie Towarzystwo Psychoonkologiczne (PTPO) zostało zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim w Gdańsku.
Jego zadania zostały sformułowane następująco:

  1. Badanie, zapobieganie i leczenie psychologicznych następstw choroby nowotworowej i jej wpływu na pacjenów, ich rodziny a także na personel medyczny sprawujący opiekę,
  2. Psychoprewencja (kształcenie postaw społecznych wobec choroby nowotworowej, przekonywanie do „zdrowego trybu życia” (diety, ograniczanie używek, aktywność psychoruchowej). Opiniowanie w sprawach medycyny alternatywnej, motywowanie do zachowań prozdrowotnych w tym do profilaktycznych badań okresowych).

W PTPO działa ok. 80 – 100 osób w Polsce – bardzo mało w stosunku do potrzeb – Są to głownie psycholodzy, psychiatrzy, bardzo niewielu onkologów, trochę pielęgniarek.

Towarzystwo wydaje swoje czasopismo pół-rocznik PSYCHOONKOLOGIA. Ponadto organizuje raz na 2 lata konferencje ogólnopolską psychoonkologiczną oraz prowadzi szkolenia lekarzy i pielęgniarek w zakresie komunikacji, pomocy psychologicznej chorym i ich rodzinom na różnych etapach choroby.

tekst powstał dzięki pomocy prof. dr hab. med. Krystyna de Walden – Gałuszko