Palenie papierosów a nowotwory złośliwe.

Nowotwory złośliwe są drugą co do częstości przyczyną zgonów w krajach rozwiniętych. Oszacowano, że około 30% obywateli krajów rozwiniętych zachoruje na nowotwór złośliwy w ciągu życia. W Polsce mężczyźni najczęściej chorują na raka płuc, a kobiety na raka piersi.
Rozwój nowotworów złośliwych jest wieloetapowy i spowodowany wieloma czynnikami. Spośród nich 80% to czynniki zewnętrzne (możliwe do uniknięcia) – środowisko, styl życia, a 20 % to czynniki wewnętrzne – genetyczne.
Najważniejszym z zewnętrznych czynników rakotwórczych – kancerogenów (gr. karkinos – rak, genos – pochodzenie) jest palenie papierosów.

Papierosy są jedynym legalnie sprzedawanym środkiem rakotwórczym w Polsce i na świecie.

Wypalenie jednego papierosa zanieczyszcza 3-4 m3 powietrza.

W skład dymu tytoniowego wchodzi około 4000 związków chemicznych, a 40 z nich to związki kancerogenne, między innymi: aminy aromatyczne, nitrozaminy, benzen, benzopiren.

Wpływają one na organizm na dwa sposoby:

    • miejscowo – w jamie ustnej i drogach oddechowych, gdzie działają drażniąco powodując między innymi upośledzenie ruchu rzęsek, zwiększenie wydzielania śluzu, zwężenie oskrzeli,
      ogólnie – po wchłonięciu do krwiobiegu docierają do różnych tkanek i narządów.
  • Substancją uzależniającą jest nikotyna. Po wypaleniu jednego papierosa ulega wchłonięciu 1-2 mg nikotyny. Osoba, która pali papierosa wdycha dym strumienia głównego. Istnieje także pojęcie palenia biernego.
    Palacz bierny to osoba mimowolnie wdychająca dym wydychany przez osobę palącą oraz powstający w wyniku żarzenia się papierosa ( dym strumienia bocznego).
    W porównaniu do strumienia głównego, strumień boczny zawiera większe stężenie szkodliwych substancji – dwukrotnie więcej nikotyny, czterokrotnie więcej substancji rakotwórczych, pięciokrotnie więcej tlenku węgla. Osoba przebywająca w zadymionym pomieszczeniu inhaluje w ciągu godziny ekwiwalent jednego papierosa.

    W naszym kraju pali ponad 50 % mężczyzn i 30 % kobiet. Konsekwencje zdrowotne palenia tytoniu są bardzo poważne. Stopień zagrożenie zdrowia związany jest z czasem uzależnienia, ilością i jakością wypalanych papierosów. Palenie stanowi przyczynę około 30 % wszystkich zgonów spowodowanych przez nowotwory. W porównaniu z niepalącymi palący mężczyźni mają siedmiokrotnie większe ryzyko zgonu z powodu nowotworów złośliwych. Jest przyczyną około 90 % przypadków raka płuc.

    Dla nowotworów złośliwych płuc, krtani, gardła, jamy ustnej, przełyku, trzustki, nerek, pęcherza moczowego udowodniono ścisły związek z paleniem papierosów. Są to nowotwory tytoniozależne.

    Najlepszą metodą zapobiegania powstawaniu nowotworów złośliwych jest walka z paleniem. Według Światowej Organizacji Zdrowia najskuteczniejsze w walce z nałogiem są kampanie propagandowe, zakazy reklamy wyrobów tytoniowych, wysokie podatki na papierosy oraz zakazy palenia w miejscach publicznych.
    W 1995 roku w Polsce powstała „Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych.” nowelizowana w 1999 i 2003 roku. Zabrania się w niej pod karą grzywny palenia tytoniu poza wyodrębnionymi miejscami w zakładach opieki zdrowotnej, szkołach, placówkach szkolno-wychowawczych, pomieszczeniach zamkniętych zakładów pracy i innych obiektów użyteczności publicznej oraz w jednoizbowych lokalach gastronomicznych. W wielu krajach europejskich istnieje całkowity zakaz palenia tytoniu w barach i restauracjach – Irlandia, Norwegia, Szwecja, we Włoszech – zakaz palenia w miejscach publicznych. Ograniczenia wprowadzono także w USA, Kanadzie, Indiach, Iranie i niektórych państwach afrykańskich.

    lek. med. Magdalena Gawron-Kiszka