Nowotwory złosliwe w województwie śląskim w 2003 roku

Niniejsze opracowanie dotyczy oceny zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe w województwie śląskim w 2003 roku. Dane o noworejestrowanych zachorowaniach z okresu 1.01.2003 – 31.12.2003 pochodzą z Regionalnego Śląskiego Rejestru Nowotworów (RŚRN), Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach. Dane statystyczne o liczbie zgonów (na podstawie świadectw zgonów) pochodzą z GUS. Klasyfikację zachorowań i zgonów przepro­wadzono w oparciu o X rewizję Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (MKCh-X).

Przedstawiono współczynniki surowe i standaryzowane zachorowalności i umieralności na 100 tys. dla nowotworów złośliwych ogółem i poszczególnych rozpoznań według płci i grup wieku. Zastosowanie „standardowej populacji świata" do obliczania współczynników standary­zowanych, pozwala na porównanie zacho­rowalności zarówno na poziomie powiatów województwa śląskiego jak i pomiędzy rozpozna­niami lub grupami rozpoznań. Współczynniki surowe i standaryzowane względem płci dla poszczególnych umiejscowień nowotworów i dla nowotworów złośliwych ogółem według powiatów, przedstawiono w tabelach wraz z liczbą zachorowań na dany nowotwór i wskaźnikami struktury zachorowań. Ponadto, dla grup roz­poznań przedstawiono ryzyko skumulowane zachorowalności, które pozwala na ocenę prawdopodobieństwa zachorowania mieszkańca województwa śląskiego na dany nowotwór złośliwy przed 75 rokiem życia.
W 2003 roku ponad 16 500 mieszkańców województwa śląskiego zachorowało na nowo­twór złośliwy i przeszło 11 000 zmarło z tego powodu. Szacuje się, że wśród mie­szkańców województwa śląskiego więcej niż jeden mężczyzna z czterech i jedna kobieta z pięciu ma szansę zachorowania na nowotwór złośliwy w ciągu całego swojego życia.

Zachorowania na nowotwory złośliwe

W 2003 roku w województwie śląskim zarejestrowano łącznie 16 658 zachorowań na nowotwory złośliwe (8 661 zachorowań u mężczyzn i 7 997 u kobiet) to jest o 6,3% (990) zachorowań więcej niż w 1999 r. (rok powstania województwa śląskiego w obecnych granicach administracyjnych).

Zgony z powodu nowotworów złośliwych

W 2003 roku w województwie śląskim zarejestrowano łącznie 11 146 zgonów z powodu nowotworów (6 277 zgonów u mężczyzn i 4 869 u kobiet) to jest o 9,3% (951) zgonów więcej niż w 1999 roku. Zgony te stanowiły, wg danych GUS, drugą przyczynę zgonów (24,5% z ogółu stwierdzonych zgonów) po chorobach układu krążenia.W 2003 roku, co czwarty zgon w województwie śląskim był spowodowany przez nowotwór.

Najczęstsze umiejscowienia nowotworów

Wśród mieszkańców województwa śląskiego najczęściej zgłaszanymi nowotworami były nowotwory płuc /tutaj: C33-C34 wg MKCh-X/ (2632 zachorowań, 16%), jelita grubego /tutaj: C18-C21 wg MKCh-X/ (1909, 12%), piersi (1558, 9%), nieczerniakowate nowotwory skóry (1066, 6%) i żołądka (831, 5%).

Stanowią one 48% wszystkich zarejestrowanych nowotworów w 2003 roku. W porównaniu do 1999 roku należy podkreślić wzrost zarówno liczby jak i odsetka zachorowań na nowotwory jelita grubego.

W województwie śląskim w 2003 roku nowo­twory złośliwe płuca stanowiły najczęstszą przyczynę zgonów (2478 zgonów, 22%) z powodu nowotworów złośliwych.

W następnej kolejności w rankingu przyczyn zgonów były nowotwory złośliwe jelita grubego (1227 zgonów, 11%), żołądka (819, 7%), piersi (655, 6%) i trzustki (563, 5%).

Nowotwory płuc są najczęściej występującym źle rokującym nowotworem i są na pierwszym miejscu zarówno wśród zachorowań jak i zgonów. Nieczerniakowate nowotwory skóry występują dość często i są dobrze rokujące, stąd w rankingu zgonów są poza pierwszą dwudziestką. Odwrotnie, nowotwór złośliwy trzustki jest na piątym miejscu wśród przyczyn zgonów z powodu nowotworów złośliwych, lecz jego występowanie jest stosunkowo rzadkie (10 miejsce w rankingu zachorowań).

Najczęstsze umiejscowienia nowotworów według płci
Spośród ogółu zgłaszanych nowotworów złośliwych, u mężczyzn najczęstsze były nowotwory płuca 23%, jelita grubego 12%, prostaty 9% i żołądka 6%.
Zarówno w 1999 roku jak i 2003 roku na dwóch pierwszych miejscach występowały nowotwory płuca i jelita grubego, podczas gdy nowotwory złośliwe prostaty z czwartego miejsca w 1999 roku przesunęły się na trzecie miejsce w 2003 roku wyprzedzając w rankingu umiejscowień nowotwory złośliwe żołądka (trzecie miejsce w 1999 roku). Te cztery nowotwory, zarówno w 1999 roku jak i w 2003 roku stanowiły przeszło 50% wszystkich rejestrowanych nowotworów u mężczyzn.

U kobiet najczęściej zgłaszanymi nowo­tworami złośliwymi były nowotwory piersi 19%, jelita grubego 11%, płuca 8%, nieczerniakowate skóry 7% i trzonu macicy 6%.

W 1999 roku na trzech pierwszych miejscach występowały te same nowotwory złośliwe (piersi, jelita grubego, płuca), jak w 2003 roku, podczas gdy nieczerniakowate nowotwory skóry z ósmego miejsca w 1999 roku przesunęły się na czwarte w 2003 roku.
Nowotwory będące najczęstszą przyczyną zgonów i stanowiące około 50% zgonów nowotworowych u mężczyzn to nowotwory złośliwe płuc (31%), jelita grubego (10%) i żołądka (8%), a u kobiet to nowotwory piersi (13%), jelita grubego (12%), płuc (11%), żołądka (6%) i jajnika (6%).

Najczęstsze umiejscowienia nowotworów, a wiek chorych

Występowanie nowotworów złośliwych jest ściśle związane z wiekiem. W roku 2003, w grupie wieku 0-14 lat wystąpiło 0,7% z ogółu zarejestrowanych nowotworów, 1% w grupie 15-24 lat, 13,5% w grupie 25-49 lat, 21,5% w grupie 50-59 lat, 44,5% w grupie 60-74 lat i 18,8% w wieku 75 lat i więcej.
W roku 2003 średni wiek w chwili diagnozy nowotworu złośliwego dla mężczyzn wynosił 63,4 lata (mediana wieku 65 lat), a dla kobiet 61,8 lat (mediana wieku 63 lata).

Wśród dzieci i młodzieży do 14 roku życia najczę­ściej diagnozowano białaczki.
W grupie wieku 15-24 lat u mężczyzn najczęściej rejestrowano nowotwory złośliwe jądra, a u kobiet nowotwory mózgu i centralnego układu nerwowego. W tej grupie wieku na drugim miejscu niezależnie od płci występowała ziarnica złośliwa.
W następnej grupie wieku (25-49 lat) przeważały zachorowania kobiet. Wśród kobiet dominowały nowotwory piersi i szyjki macicy, natomiast wśród mężczyzn nowotwory płuca i jelita grubego.
Nowotwory płuca i jelita grubego nadal dominują wśród mężczyzn w wieku 50-74 lat. Natomiast u kobiet w tej samej grupie wieku najczęściej występowały nowotwory złośliwe piersi, a nowotwory jelita grubego i płuca zajmowały kolejne miejsca.
Wśród mężczyzn starszych, w wieku 75 lat i więcej, nowotwory płuca nadal pozostają najczęściej rejestrowane, wyprzedzając nowo­twory prostaty. U kobiet, w tej grupie wieku, nowotwory jelita grubego wyprzedziły nowotwory piersi.

Współczynniki standaryzowane

Nowotwory złośliwe występują częściej u mężczyzn niż u kobiet. Ryzyko skumulowane do 75 lat dla nowotworów złośliwych ogółem wynosiło 29,1% dla mężczyzn i 21,0% dla kobiet. Mężczyźni mają wyższe współczynniki zachoro­walności dla każdej lokalizacji oprócz piersi, tarczycy, pęcherzyka żółciowego, tkanek miękkich i czerniaka skóry.
Standaryzowany współczynnik zachorowal­ności w populacji mężczyzn dla nowotworów ogółem wynosił 282,6/100 tys. Spośród ogółu zgłaszanych nowotworów złośliwych, najwyższe wartości współczynników obserwowano dla następujących umiejscowień: płuca 64,1, jelita grubego 33,5, prostaty 25,4, żołądka 17,8 i pęcherza moczowego 17,5 na 100 tys. mężczyzn.
Standaryzowany współczynnik zachorowal­ności w populacji kobiet dla nowotworów ogółem wynosił 205,6/100 tys. Najwyższe standary­zowane współczynniki dotyczyły następujących umiejscowień: piersi 41,2, jelita grubego 19,7, płuca 15,4, trzonu macicy 13,0 i szyjki macicy 12,9 na 100 tys. kobiet.

Współczynniki cząstkowe
Współczynniki cząstkowe zachorowalności i umieralności zmieniają się w zależności od wieku i umiejscowienia nowotworu. Dla wybra­nych rozpoznań współczynniki cząstkowe przedstawiono jako krzywe zależne od wieku.

W zależności od czasu przeżyć krzywe zachoro­walności i umieralności mogą leżeć blisko siebie lub się pokrywać (np. nowotwór płuca), być oddalone od siebie (np. nowotwór piersi) lub wzajemnie się przecinać (np. nowotwór trzustki).
Krzywe zachorowalności i umieralności różnią się kształtem, który określa szybkość zmian współ­czynników względem wieku.
Dla niektórych nowotworów (np. prostaty) krzywe te stale rosną do najstarszej grupy wieku, podczas gdy dla innych rozpoznań wyhamowanie wzrostu krzywych ma miejsce we wcześniejszych grupach wieku (np. nowotwory trzonu macicy).

Przedruk z opracowania:

„Nowotwory złosliwe w województwie śląskim w 2003 roku”

Zofia Kokosza
Tomasz R. Banasik
Brunon F. P. Zemła

Zakład Epidemiologii Nowotworów, Regionalny Rejestr Nowotworów Centrum Onkologii – Instytutu im. M. Skłodowkiej – Curie, Oddział w Gliwicach