Portal dla pacjentów z chorobami nowotworowymi
oraz osób zainteresowanych onkologią i opieką paliatywną.
banner
Biuletyn informacyjny
Wpisz swój e-mail:

 

Pytanie

Rak płuc




Płuca człowieka to dwa narządy o gąbczastej budowie zlokalizowane w jego klatce piersiowej. Prawe płuco zbudowane jest z 3 części zwanych płatami. Po lewej stronie klatki piersiowej zlokalizowane jest serce, dlatego płuco lewe ma mniejszą objętość i składa sie z 2 płatów. Powietrze wdychane przez człowieka dostaje się do płuc przez tchawice. Tchawica dzieli się dając początek oskrzelom, te zaś przechodzą w oskrzeliki. Na samym końcu oskrzelików znajdują się tzw pecherzyki płucne, czyli drobne woreczki wypełnione powietrzem. Przez pęcherzyki płucne przepływają drobne naczynia krwionośne pozyskując tlen z wdychanego powietrza i uwalniając dwutlenek węgla. To właśnie dostarczanie tlenu do naszego krwiobiegu i uwalnianie z niego dwutlenku wegla to podstawowe zadanie ludzkiego układu oddechowego.Opłucna to błona surowicza otaczająca płuca, chroni je i umożliwia im rozciąganie i kurczenie się w trakcie ruchów oddechowych.

Większość raków płuc rozwija się w ścianie oskrzeli


Właśnie dlatego rak płuc często określany jest nazwą rak oskrzelopochodny. Rak płuc może rownież rozwijać się z gruczołów zlokalizowanych pod ścianą oksrzela, często w części obwodowej płuc. Raki płuc mogą rozwijać się przez okres wielu lat. Na początku w obrębie płuc moga powstać tzw zmiany przedrakowe. Zmiany takie nie formują masy guza, nie są widoczne w badaniu rentgenowskim i nie dają żadnych objawów. Wykrycie takich zmian możliwe jest jednak poprzez analizę komórek ścian dróg oddechowych płuc uszkodzonych przez dym tytoniowy. U osób z wysokim ryzykiem zachorowania na raka płuc (np pacjentów którzy chorowali na wcześniej na raka płuca) w komórkach tych stwierdzono molekularne nieprawidłowości, które prowadzą do wystąpienia zmian przedrakowych. W trakcie powstawania rzeczywistej formy raka, komórki rakowe wydzielają związki chemiczne, które stymulują rozwój drobnych naczyń krwionośnych. Te z kolei zapewniają komórkom rakowym odżywianie. W wyniku tego procesu rak płuca może osiagnąć na tyle duże rozmiary, że będzie widoczny w badaniu RTG. Komórki rakowe mogą wydostawać się z pierwotnej lokalizacji guza i spowodować rozwój raka w innej części ciała – tym sposobem powstają tzw przerzuty . Rak płuca jest groźną, zagrażającą życiu chorobą, gdyż może rozprzetrzeniać się w ten sposób zanim zostanie wykryty w badaniu RTG


Jakie są czynniki ryzyka dla rozwoju raka płuc?


Czynnik ryzyka to wszystko co zwiększa szansę rozwoju choroby. Dla różnych rodzajów raków wyodrębniono różne czynniki ryzyka. Na przykład długa ekspozycja na światło słoneczne bez odpowiedniej ochrony jest czynnikiem ryzyka dla rozwoju raka skóry.

Kilka wyodrębnionych czynników ryzyka istotnie zwiększa szansę zachorowania na raka płuc.


Palenie tytotniu


Palenie to zdecydowanie najważniejszy czynnik ryzyka dotyczący rozwoju raka płuc. Na początku XX wieku rak płuc był rzadką chorobą. Wprowadzenie na rynek łatwo dostępnych, masowo produkowanych papierosów zmieniło ten stan rzeczy. Około 87% raków płuc jest wynikiem palenia lub ekspozycji na biernie wdychany dym papierosowy. Ryzyko rozwoju tej choroby jest wprost proporcjonalne do ilości wypalanych papierosów – im dłuzej dana osoba pali, im więcej paczek papierosów na dzień tym większe jest ryzyko zachorowania na raka płuc. Po rzuceniu palenia jeszcze przed rozwojem raka uszkodzona tkanka płucna stopniowo bedzie się regenerować. Dziesięć lat po wypaleniu ostatniego papierosa ryzyko zachorowania spada do 33% w porownaniu do ryzyka w przypadku nie zaprzestania palenia. Palenie cygar lub fajki jest tak samo szkodliwe dla zdrowia jak palenie zwykłych papierosów. Nie ma dowodów na to, że palenie papierosów o niskiej zawartośi substancji smolistych redukuje ryzyko rozwoju raka płuc. Wdychanie dymu papierosowego przez osobę niepalącą, przebywającą jedynie w obecności osoby palącej również zwiększa jej ryzyko zachorowania na raka płuc. Np udowodniono, że częstotliwość zachorowania u osób niepalących, które żyją w związku małżeńskim z osoba palącą wzrasta o 30% . Osoby pracujące w miejscach o dużym stężeniu dymu papierosowego również mogą częściej chorować na raka płuc. Wśród młodzieży popularne jest palenie tzw fajek wodnych, ich producenci zapewniają, że są one bezpieczniejsze od papierosów w związku z niższą zawartością palonego w nich tytoniu. Te zapewnienia są oczywiście nieprawdziwe. Eksperci z ACS (Amerykańskie Towarzystwo Chemiczne) zapewniają, że palenie każdej ilości tytoniu jest niebezpieczne dla zdrowia. Ponad to wypalanie nawet niewielkich ilości tytoniu łatwo uzależnia i prowadzi w krótkim czasie do palenia papierosów


Azbest


Osoby pracujące w obecności azbestu 7-krotnie częściej umierają z powodu raka płuc. Ekspozycja na włókna azbestu jest ważnym czynnikiem ryzyka rozwoju tej choroby. Natomiast u palacza, któru pracował w obecności azbestu ryzyko zachorowania jest od 50 do 90 razy większe niż u osoby nie narażonej na azbest i dym papierosowy.  Natomiast zarówno osoby palące i niepalące, które narażone były na działanie azbestu częściej chorują na nowotwór wywodzący się z komórek opłucnej (warstwy przylegającej do płuca). Nowotwór ten to międzybłoniak opłucnej. W ostatnich dekadach rządy wielu krajów zabroniły używania azbestu w budownictwie zarówno komercyjnym jak i przemysłowym.Nadal obecny jest on w konstrukcjach wielu budynków, lecz jeśli nie zostanie uwolniony do powietrza w procesach takich jak burzenie czy renowacja budynków, nie powinien wywierać wpływu na zdrowie człowieka


Radon


W procesie naturalnego rozpadu uranu powstaje radon, radioaktywny gaz, bezbarwny i pozbawiony zapachu. Zawartość radonu w powietrzu atmosferycznym jest na tyle niewielka, że nie jest on szkodliwy dla zdrowia człowieka. Jednak wzrost jego stężenia ograniczonej przetrzeni np wewnątrz budynku mieszkalnego stanowi czynnik ryzyka rozwoju raka płuc. Ostatnie badania udowodniły, że wśród osob mieszkających w domach położonych na terenach bogatych w złoża uranu dwukrotnie wzrosło zachorowanie na raka płuc. W rzeczywistości to niewielki wzrost jeśli porówna się go do wzrostu zachorowań wywołanego paleniem tytoniu.

Palacze są szczególnie wrażliwi na efekty działania radonu.

Inne rakotwórcze związki obecne w środowisku

- radioaktywne złoża np uranu

- wdychane związki chemiczne takie jak arszenik, beryl, polivhlorek winylu, nikiel, produkty przemiany węgla kamiennego, gaz musztardowy


Marihuana


Marihuana zaiwera wiecej substancji smolistych niż papierosy. Dym wdychany przez osobę palącą marihuane jest na ogół wdychany głębiej niż papierosowy i jest trzymany w płucach przez dłuższy czas. Liście marihuany są spalane do samego końca, gdy poziom substancji smolistych jest juz bardzo wysoki. Wiele rakotwórczych substancji obecnych w dymie papierosowym powstaje również podczas spalania marihuany. Ponieważ marihuana jest środkiem zabronionym niemożliwe jest kontrolowanie zawartości takich dodatków jak grzyby, pestycydy itp. Raporty medyczne sugerują, że marihuana może powodować rownież raki czerwieni wargowej i krtani

Nie łatwo jest udowodnić związek między paleniem marihuany a rozwojem raka płuc, ponieważ brakuje danych dotyczących stosowania nielegalnych środków. Wiele osob palących marihuanę pali rownież zwykłe papierosy. To powoduje, że trudniej jest zbadać w jakim stopniu marihuana podnosi ryzyko zachorwania na raka płuc w porownaniu do papierosów


Radioterapia


Osoby poddane radioterapii w granicach klatki piersiowej również są bardziej zagrożeni wystąpieniem raka płuc, zwłaszcza jeśli palą papierosy. Najczęściej są to pacjenci leczeni z powodu ziarnicy złośliwej, lub poddani radioterapii klatki piersiowej po mastektomii z powodu raka piersi. Natomiast u pacjentek poddanych radioterapii po wycięciu guzka piersi z otaczającymi węzłami chłonnymi (tzw. Lumpektomii) nie obserwuje się wzrostu zachorowań na raka płuc. Oczywiście szanse rozwoju tej choroby znacznie rosną w przypadku palenia papierosów.


Nawracające stany zapalne.

Gruźlica I niektóre typy zapaleń płuc czesto pozostawiają blizny w obrębie miąższu płuc. Ich obecność podonosi ryzyko raka płuc, zwłaszcza odmiany gruczołowej.


Talk


W przeszłości pewne badania sugerowały, że podwyższone ryzyko zachorowania na raka płuc występuje u górników pracujących w kopalniach talku, jednak ostatnio teza ta została obalona. Obawiano się również, że talk do użytku domowego (zasypki dla dzieci, puder kosmetyczny) mogą zawierać związki azbestu. Regulacje prawne z 1973 zakazują sprzedaży produktów zawierających nawet śladowe ilości tego minerału.


Ekspozycja na inne minerały


Osoby chorujące na krzemice I berylozę płuc (choroby płuc z grupy pylic, spowodowane inhalacja drobin minerałow rozproszonych w powietrzu) również zwiększaja ryzyko wystąpienia raka płuc.


Wcześniejsze zachorowania i wywiad rodzinny


Rak płuc częściej rozwija się u osób, u których już wcześniej stwierdzono tą chorobę. Bracia, siostry i potomkowie chorych na raka płuc również są w grupie osób o podwyższonym ryzyku zachorowania. Ostatnie badania wykazały, że skłonność do zachorowania może być uwarunkowana nieprawidłowościami genetycznymi w obrębie 6 chromosomu. U osób, u których je zaobserwowano rak rozwijał się częściej, nawet gdy osoby te paliły niewiele, lub były niepalące.


Dieta


Wykazano również, że dieta uboga w pokarmy roślinne może zwiększać ryzyko wystąpienia raka płuc, szczegolnie w przypadku częstej eksozycji na dym papierosowy. Płynie z tego prosty wniosek, że częste spożywanie warzyw i owoców zapobiega wystąpieniu raka.


Zanieczyszczenie powietrza


W niektórych miastach zanieczyszczenie powietrza w pewnym zakresie zwiększa liczbę przypadków raka płuc, jednak czynnik ten jest nieznaczny w porównaniu do takiego czynnika jakim jest palenie papierosów.

Czy wiemy co powoduje raka płuc ?

Palenie tytoniu jest głowna przyczyną rozwoju tej choroby. Ponad 87% raków płuc jest bezpośrednio związane z paleniem, pozostałe przypadki są związane z biernym wdychaniem dymu papierosowego, rodzinnie występującymi nowotworami płuc oraz ekspozycją na różne kancerogenne czynniki (np rozpylone minerały)

Niedawno naukowcy zaczeli rozumieć istotę działania czynników rakotwórczych na DNA komórek płuc, w wyniku której komórki te niekontrolowanie rozrastają się tworząc nowotwór. DNA jest związkiem chemicznym niosącym instrukcje dotyczące niemal każdego procesu zachodzącego w naszych komórkach. Wiekszość z nas przypomina z wyglądu swoich rodziców, dlatego, że to oni są źródłem naszego DNA. Samo DNA nie wpływa tylko na nasz wygląd – niektóre geny (fragmenty DNA) zawierają instrukcje dotyczące kontorli wzrostu i dzielenia się naszych komórek. Grupa genów odpowiedzialnych za pobudzanie komórek do podziału nazywana jest onkogenami, zaś grupę spowalniającą ten proces i powodującą śmierć komórek w określonym czasie genami supresorowymi.

Wiadomo jest, że rak płuc może być spowodowany mutacjami DNA, w wyniku których dojdzie do uruchomienia onkogenów, lub wyłączenia genów supresorowych.. Niektóre osoby dziedziczą mutacje DNA od swoich rodziców, co znacznie zwiększa ryzyko rozwoju takich nowotworów piersi, jajnika, okrężnicy i innych. Jednak odziedziczone mutacje w obrębie onkogenów, lub genów supresorowych nie sprzyjają w takim znacznym stopniu rozwojowi raka płuc. Takie mutacje częściej powstają poźniej, w trakcie życia danej osoby. Ile razy ma dojść do podziału komórki, tyle razy musi ona podwoić ilość swojego DNA. To właśnie nieprawidłowości podczas tego procesu sprzyjają powielaniu się mutacji DNA.

Na szczęście istnieją w komórkach enzymy potrafiące reperować uszkodzony DNA. Mimo to, pewne błędy pozostają niewykryte, co powoduje ,że osoby z nieprawidłowo działającymi enzymami reperującymi są bardziej wrażliwe rakotwórcze chemikalia i promieniowanie. Pozyskane mutacje DNA komórek płuc sa najczęściej wynikiem działania związków chemicznych obecnych w dymie papierosowym. Wynikiem tego są nieprawidłowości w takich genach jak gen supresorowy p53, lub onkogen ras, które uważane są za najistotniejsze w rozwoju raka płuc. Rownież zmiany w tych genach pododują, że niektóre typy raków rosną szybciej i łatwiej dają przerzuty niż pozostałe.

.

Mimo tego, że odziedziczone mutacje onkogenów, lub genów supresorowych rzadko powodują raki płuc, niektóre osoby dziedziczą obniżoną zdolność do detoksykacji (unieszkodliwiania) rakotwórczych związków chemicznych. Inni mogą dziedziczyć zwiększoną tendencję do aktywacji czynników rakotwórczych, czyniąc je bardziej niebezpiecznymi dla komórek. Takie osoby są bardziej wrażliwi na związki obecne w dymie papierosowym i chemikalia pochodzenia przemysłowego. Trwaja badania nad opracowaniem testów, które ułatwiały by identyfikacje takich osób.

Czy można zapobiec rozwojowi raka płuc?

Najprostszym sposobem uniknięcia tej choroby jest unikanie palenia papierosów oraz nieprzebywanie w obecności osób palących. Mieszkanie i praca w środowiskach wolnych od wspomnianych czynników rakotwórczych również ma istotne znaczenie. Zapobiec rozwojowi raka pomoże też dieta bogata w pokarmy roślinne.

Pewna grupa chorych na raka płuc nie była poddana żadnym czynnikom ryzyka, jednak bazując na obecnej wiedzy moglibyśmy zapobiec  87% przypadkom tej choroby.

Jak wcześnie można wykryć raka płuc?

Objawy raka płuc występują na ogół w jego zaawansowanym stadium. Niektóre z raków płuc są diagnozowane wcześniej, najczęściej przypadkowowo na podstawie wyników rutynowych badań. Badania te to najczęściej zdjęcie rentgenowskie i tomografia komputerowa klatki piersiowej, bronchoskopia (obserwacja drzewa oskrzelowego przy pomocy giętkiej rurki zaopatrzonej w kamerę i światłowód) i cytologia plwociny (badanie mikroskopowe komórek obecnych w wydzielinach oskrzeli). Są one wykonywane w przypadkach podejrzenia chorób serca, zapaleń płuc lub innych chorób płuc.


Badania przesiewowe dotyczące raka płuc


Badania przesiewowe służą wykryciu choroby u osób które nie mają jeszcze jej objawów. Np test PAP służy jako test przesiewowy raka szyjki macicy. Ponieważ rak płuc na ogół rozprzestrzenia się poza płucami nie dając żadnych objawów, efektywny program testów screeningowych pomogłby wykrywać raka w bardzo wczesnym stadium i znacząco obniżyć liczbę zgonów z powodu tej choroby.

Jak na razie nie opracowano takiego testu. Przez kilka lat badano przydatność zdjęć rentgenowskich klatki piersiowej i badania cytologicznego plwociny, które miały być podstawą testu screeningowego, niestety okazało się, że nie umożliwia to wcześniejszego wykrycia nowotworu i zwiększenia szans przeżycia pacjenta. Z tych powodów badania te nie są stosowane jako screening wykrywający nowotwory płuc u żadnej z zagrożonych grup, nawet palaczy.

Ostatnio doceniono zastosowanie tzw spiralnej tomografii komputerowej w wykrywaniu wczesnych stadiów raka płuc w grupie palaczy, oraz byłych palaczy. Nadal jednak nie udowodniono, że ta technika obniży liczbę zgonów z powodu tej choroby. Główną wadą tego badania jest to, że wykrywa ono wiele różnych nieprawidłowości w obrazie tomograficznym, które później okazują się nie mieć związku z żadnym nowotworem. To prowadzi do niepotrzebnego powtarzania badania, a nawet niepotrzebnej interwencji chirurgicznej. W Stanach Zjednoczonych Służby Prewencyjne d/s Zdrowia ogłosiły ostatnio, że jak na razie nikt nie zdołał wykazać skuteczności wszelkich testów screeningowych dotyczących raka płuca. W ich raporcie można przeczytać „Osoby, które regularnie palą papierosy powinny zdać sobie sprawę z tego, że najlepszym sposobem aby uniknąć śmierci z powodu raka płuc jest rzucenie palenia. No najpewniejsza droga do zdrowia. Opracowano równiez nowe testy, które w przyszłości mogą okazać się skuteczne w wykrywaniu wczesnych stadiów raka płuc poprzez identyfikacje zmian DNA w komórkach oskrzeli. Jednak testy te nie są jeszcze w użyciu”. Organizacja ta sugeruje rownież by osoby palące, lub palące w przeszłości, osoby poddane paleniu biernemu, oraz osoby zagrożone rakotwórczymi związkami w miejscu pracy były jak tylko to możliwe świadome stałego ryzyka zachorowania na raka płuc.

Jak diagnozowany jest rak płuc?

Jeśli istnieje powód, dla którego należało by podejrzewać wystąpienie raka płuc, lekarze zdecydują się na jedną, lub kilka metod, aby stwierdzić jego obecność. Ostateczną diagnozę będą mogli postawić na podstawie wyników biopsji tkanki płucnej, dzięki niej uzyskają również wiele cennych informacji dotyczących dalszego postępowania. Oprócz biopsji należy przeprowadzić szereg badań dostarczających informacji na temat rozległości procesu nowotworowego.


Najczęstsze objawy raka płuc


Niestety większość raków płuc nie daje żadnych objawów dopóki się nie rozprzetrzenią. Jednak u części pacjentów z wczesnym rakiem płuc mogą wystąpić pewne dolegliwości. Im dana osoba wcześniej zwróci się o pomoc do lekarza, tym większe ma szanse na wyleczenie.Najczęstszymi objawami raka płuc są:


- nieprzechodzący kaszel


- ból w obszarze klatki piersiowej, nasilający sie przy głebokim wdechu, kaszlu

- długotrwała chrypka

-utrata wagi i apetytu

- skrócony oddech

- nawracające stany zapalne oskrzeli i płuc

- ciężki, świszczący oddech


Gdy nowotwór rozprzetrzeni się już na inne narządy może powodować

- bóle kości

- zmiany neurologiczne (osłabienie, dretwienie kończyn, zawroty głowy, a nawet napady padaczkowe)


- żółtaczka


- wyczuwalne przez skóre zgrubienia, często w okolicach węzłów chłonnych (węzły szyjne i nadobojczykowe)

Osoba obserwująca u siebie którys z powyższych objawów powinna bezzwłocznie zgłosić się do lekarza, objaw ten może być pierwszą oznaką  rozwoju raka płuc. Wiele z tych objawów może zaistnieć w przebiegu chorób nienowotworowych płuc, serca i innych narządów. Wizyta u lekarza to jedyny sposób aby rozwiaż wszelkie wątpliwości


Pozostałe objawy


Zespół Hornera: Rak górnej części płuca może uszkadzać nerw prowadzący z górnej części klatki piersiowej w kierunki szyi. Lekarze określają go mianem guza Pancoasta. Najczęstszym jego objawe są silne bóle ramienia. Czasam mogą dawać one objawy tzw Zespołu Hornera. Zespól Hornera to termin medyczny określający wystąpienie kilku objawów takich jak opadanie jednej powieki, zniesienie wydzielania potu po tej samej stronie twarzy i zwężenie źrenicy.

Zespoły paraneoplatyczne: Niektóre z raków płuca są w stanie produkować substancje podobne do ludzkich hormonów, nawet zanim rak rozprzestrzeni się poza pierwotne ognisko. Sytuacje taką określamy mianem zespołu paraneoplastycznego (zespoł paraneoplastyczny – związany z nowotworem). Objawy zespołu paraneoplastycznego mogą nieraz wyprzedzić objawy samego procesu nowotworowego. Ponieważ dotyczą one innych narządów, lekarze mogą pierwotnie szukać przyczyny choroby w inncyh niż płuca lokalizacjach. Pacjenci z drobnokomórkowym rakiem płuc i ci z tzw nie-drobnokomórkowym rakiem płuc mogą mieć objawy róznych zespołów paraneoplastycznych. Najczęstszymi zespołami paraneoplastycznymi związanymi z obecnością raka drobnokomórkwego płuc są


Zespól SIADH, czyli Skrajna hiponatremia w przebiegu zespołu niedostosowanego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH). Oznacza to, że w przebiegu tego zespołu znacznie spada we krwi poziom sodu. Objawy tego zespołu to znaczne osłabienie, utrata apetytu, szybko męczące się mięśnie, skurcze, nudności, wymioty. Nieleczony może prowadzić do napadów padaczkowych i śpiączki. Poza zespołem SIADH może wystąpić skłonność do tworzenia zakrzepów we krwi, najczęściej w obrębie kończyn dolnych, ale mogą on wraz z prądem krwi wędrować do płuc, mózgu i innych narządów wew. Kolejny zespołem związanym z obecnością nowotworu płuc może być wystąpienie zaburzen równowagi i brak koordynacji ruchów (zaburzenia móżdżkowe)

Najczęstsze zepoły paraneoplastyczne spowodowane rakami niedrobnokomórkowymi to:

Hiperkalcemia (wysoki poziom wapnia we krwi) powodująca częste oddawanie moczu, zaparcia, osłabienie, zawroty głowy, i różne objawy z układu nerwowego

Nagły, często boledny rozrost pewnych kości, najczęściej kości paliczków. Określa się to mianem osteoartropatii przerostowej

Produkacja substancji prowadzących do częstrzego powstawania zatorów naczyń krwionośnych.

Ginekomastia, czyli rozrost gruczołów sutkowych u mężczyzn

Badania obrazowe:

Badania obrazowe wykorzystują promienie X, pola magnetyczne, subtancje radioaktywne do utworzenia obrazów wnętrza ludzkiego ciała. Niektóre z nich okazały się szczególnie przydatne w diagnozie raka płuc I określenia jego lokalizacji.

Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej – to pierwsze badanie, które zleca lekarz aby wykluczyć obecność guza klatki piersiowej. To prosta procedura medyczna, może być wykonana w większości placówek szpitalnych. Jeśli obraz płuc nie budzi wątpliwości, najprawdopodobniej nie jest to przypadek raka płuc. Jeśli jednak w ty obrazie pojawi sie coś niepokojącego, pacjent zostanie skierowany na tomografi komputerową. Jest to badanie również oparte na działaniu promieni X, dzięki któremu powstają szczegółowe, przekrojowe obrazy ciała człowieka. W odróżnieniu od zwykłego aparatu rentgenowskiego, tomograf wykonuje cała serię zdjęć jednocześnie obracając się wokół ciała pacjenta. Obraz jest poźniej poddany obróbce w komputerze. Często dla poprawienia jakości obrazu i ostrości do krwi pacjenta jest podawana substancja kontrastująca. Wykonanie zdjęć tomograficznych trwa znacznie dłużej niż wykonanie pojedynczego zdjęcia rentgenowskiego, pacjent przez całe badanie musi leżeć nieruchomo na platformie tomografu. Tak jak każdy sprzęt komputerowy, tomografy z roku na rok stają się nowocześniejsze, więc czas badania ulega skróceniu. Jedyne co może budzić dyskomfort pacjenta podczas tego badania to uczucie uwiezienia w ciasnej obudowie tomografu

Kontrast jest podwany dożylnie, u niektórych osób stwierdzono nadwrażliwość (alergię) na jego podanie. Reakcją pacjenta mogą być dreszcze, uczucie gorąca, zaś bardzo rzadko mogą wystąpić problemy z oddychanie i spadki ciśnienia. Jezeli pacjent wie o tym, że jest uczulony na substancje kontrastową powinien ten fakt zgłosić lekarzowi przed badaniem.

Pacjent może być poproszony także o wypicie materiału kontrastowego, pomaga on uwidocznić na zdjęciu jelita chorego. Umożliwi to zorientowanie się czy rak rozprzestrzenił sie do narządów przewodu pokarmowego.

Tomografia komputerowa dostarczy dokładnych informacji na temat kształtu, rozmiarów I lokalizacji guza. Pozwoli na identyfikację powiększonych węzłów chłonnych, prawdopodobnie zajętych przez komórki rakowe. Badanie to umożliwia również diagnozę guzów zlokalizowanych w nadnerczach, mózgu i inncyh narządów wew. do których przerzuty może dawać rak płuc.


Rezonans magnetyczny (MRI) Badanie to wykorzystuje zamiast promieniowania rentgenowskiego fale elektromagnetyczne i silne magnesy . Energia tych fal jest absorbowana, a następnie uwalniana dając informację o typie tkanki, która napotka po drodze. Dane są następnie analizowane przez komputer, dzięki któremu powstaje bardzo szczegółowy obraz poszczególnych organów. W trakcie rezonansu powstają nie tylko poprzeczne skany, jak w przypadki TK, jesteśmy w stanie uzyskać również przekrój podłużny ciała pacjenta. Substancje kontrastujące również mogą być podane dożylnie, ale są używane znacznie rzadziej. Wykonanie rezonansu magnetycznego trwa znacznie dłużej niż wykonanie TK, nawet do jednej godziny. W tym wypadku pacjent również umieszczany jest w ciasnej obudowie o kształcie rury, co może stanowić problem dla osób cierpiących na klaustrofobię. Podczas wykonywania badania aparat do rezonansu wydaje bardzo głośne dźwięki, co w przypadku tak długiego czasu badania nie jest bez znaczenia. Rezonans magnetyczny jest szczególnie przydatny w określaniu lokalizacji przerzutów raka płuc do takich miejsc jak mózg i rdzeń kręgowy.

Pozytronowa Tomografia Emisyjna – To badanie wykorzystuje glukoze (jedna z form cukru), w której jeden atom zastąpiony jest atomem radioaktywnym. Komórki rakowe najpierw pochłaniają duże ilości radioaktywnie znakowanej glukozy, potem specjalna kamera rejestruje obraz na podstawie obszarów o podwyższonej radioaktywności. Badanie to może okazać się szczególnie przydatne we wczesnym stadium raka płuc, można dzięki nimu określić czy rak zajął okoliczne węzły chłonne. Jeśli na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej widoczna jest niejednoznaczna, trudna do klasyfikacji zmiana, badanie PET pomoże postawić ostateczną diagnozę. PET pomaga również w określeniu lokalizacji przerzutów raka.


Badania mikroskopowe


Istnieje kilka badań mikroskopowych pomocnych w postawieniu diagnozy w przypadku raka płuc. Dzięki nim lekarze mogą określić typ raka płuc co umożliwia sposób jego szerzenia się i zasięg.


Biopsja cienkoigłowa


Biopsja płuca przeprowadzana jest pod kontrolą badań obrazowych, najczęściej tomografii komputerowej – igła prowadzona jest w kierunku guza, następnie wykonywany jest skan tomograficzny i na jego podstawie igła wprowadzana jest głębiej tak aby pobrać materiał.


Bronchoskopia


Przed tym badaniem pacjentowi podaje się środeku uspokajający. Bronchoskop to cienka, giętka rurka zaopatrzona w kamere i światłowód. Jest ona wprowadzana do tchawicy i oskrzeli przez usta pacjenta. Umożliwia zobaczenie guzów, lub innych przyczyn obturacji (zatkania) w płucach. Również dzięki temu badaniu lekarze są w stanie pobrać próbkę z guza do badań mikroskopowych. Obecnie trwają badania, które dzięki corocznemu pobieraniu próbek ze ściany oskrzela pacjenta z grupy wysokiego ryzyka umożliwiłyby wychwycenie zmian przednowotworowych.

Mediastinoskopia i mediastinotomia (badanie śródpiersia)

W przypadku obu tych badań pacjent jest ogólne znieczulony (bedzie spał podczas badania). Mediastinoskopia polega na wprowadzeniu cienkiej rurki poprzez niewielkie nacięcie w szyi. Dzieki temu badaniu możliwe jest pobranie próbki z nowotworowo zmienionych węzłów chłonnych  sródpiersia (zlokalizowanych wokół tchawicy, dużych oskrzeli i wnęk płuc. Mediastinotomia to zabieg nieco bardziek inwazyjny, polega na wprowadzeniu narzędzi przez nacięcie skóry nad mostkiem, dzięki temu zasięg badania jest znacznie większy niż w przypadku mediastinoskopii.

Torakoskopia: W tym wypadku również do badania służy giętka rura zaopatrzona w kamere I światłowód. Badanie to umożliwia obserwację przestrzeni pomiędzy płucami i ścianą klatki piersiowej. Lekarze mogą zobaczyć guz i pobrac z niego próbke do badań mikroskopowych. Dzieki torakoskopii można również pobrać próbki węzłów chłonnych i płynu wew. klatki piersiowej.

Biopsja szpiku kostnego: to pobranie próbki kości z tylnej części kości biodrowej po uprzednim znieczuleniu tego miejsca. Próbka jest badana pod mikroskopem w kierunku obecności komórek rakowych

Badania krwi: Tzw morfologia pomaga określić ilość poszczególnych typów krwinek w mm3 krwi. Np. Umożliwia szybką diagnozę niedokrwistości. Jeżeli pacjent poddawany jest chemioterapii regularnie będzie miał wykonywaną morgologię krwi (chemioterapia czasowo uszkadza szpik kostny, który produkuje krwinki). Badania składników krwi umożliwiają diagnozę procesów chorobowych toczących się w różnych narządach. Jeśli rak rozprzestrzenił się do wątroby i kości dojdzie do zmian w składzie krwi. Np podwyższony poziom enzymu o nazwie LDH w przypadku raka oznacza, że perspektywy wyleczenia są niewielkie.


Jak leczy się pacjenta z rakiem płuc?


Leczenie pacjenta z rakiem płuc to stosowanie zabiegów chirurgicznych, naświetlań I chemioterapii. Opcje te można stosować pojedynczo lub je ze sobą kombinować, zależy to od stadium rozwoju raka. Po wykryciu u pacjenta raka płuc zostaje on poinformowany o możliwościach leczenia i o tym, która opcja jest dla niego najbardziej korzystna. Decyzja o sposobie leczenia zależy przede wszystkim od typu mikroskopowego raka (drobnokomórkowo, lub nie-drobnokomórkowy) oraz jego stadium zaawansowania.

Właśnie dlatego ważne jest aby lekarz wykonał wszyskie badania konieczne do bezbłędnego określenia stadium raka. Musi równiez wziąć pod uwagę zdrowie psychiczne pacjenta, możliwe efekty uboczne terapii i prawdopodobieństwo wyleczenia choroby i przedłużenia życia. Wiek na pewno nie powinien być ograniczeniem dla leczenia. Starsi pacjenci mogą wyciągnąć nie mniejsze korzyści z leczenia niż pacjenci młodzi.

Rozpatrując możliwości leczenia często dobrze jest zasięgnąć drugiej opinii. Może ona dostarczyć dodatkowych informacji i spowodować, że pacjent będzie się czuł bardziej przekonany co do danej strategii leczenia


Typy leczenia


Chirurgia


W zależności o typu I stadium raka płuc za pomocą zabiegu chirurgicznego można usunąć ten nowotwór wraz z otaczającą tkanką płucną. Węzły chłonne są również usuwane. Chirurgia to najlepsza metoda w leczeniu raka niedrobnokomórkowego. Rzadko stosowana w leczeniu raka drobnokomórkowego

Jeśli usunięty zostaje cały płat płuca zabieg ten nazywany jest lobektomią. W przypadku gdy usuwane jest całe płuco – pulmonektomią. Wycięcie części płata płucnego określamy mianem segmentektomii.

Operacje te wymagają znieczulenia ogólnego i chirurgicznego rozcinania klatki piersiowej (tzw torakotomii). Pacjent spędza w szpitalu od 1 do 2 tygodni. Możliwe powikłania takiego zabiegu to krwawienia, infekcje w obrębie rany pooperacykjnej i zapalenia płuc. Możliwe są też bóle w obrębie rozciętych w trakcie operacji żeber. Przynajmniej przez dwa miesiące aktywność pacjenta jest znacznie upośledzona.

.Osoba niechorująca na raka, poddana lobektomii lub pulmonektomii może wrócić szybko do wykonywania codziennych czynności. Jednak w przypadku chorób nienowotworowych takich jak rozedma lub przewlekłe zapalenie oskrzeli (choroby te są częste u nałogowych palaczy) może dojść po zabiegu do skrócenia oddechu pacjenta. Przed każdym zabiegiem chirurgicznym wykonanym na płucach wykonuje się standardowe testy czynnościowe płuc, aby określić czy pozostała tkanka płuca wystarczy pacjentowi do normalnego funkcjonowania. W przypadku niemożliwości poddania pacjenta torakotomii można wykonać zabieg w innej technice, np laserowej.

Jeśli rak płuc rozprzetrzenił się do mózgu pacjenta, a przerzut stanowi pojedynczy guz, również należy go poddać chirurgicznemu usunięciu. Zabieg taki wykonuje się przez otwór w czasce (kraniotomię). Można wykonywać go tylko wtedy, gdy usunięcie guze nie grozi uszkodzeniem istnotnych ośrodków mózgowych np. Odpowiedzialnych za ruch, czucie i mowę, również tylko wtedy gdy możliwe będzie całkowite usunięcie guza.

Ostatnio opracowano mniej inwazyjna metodę chirurgiczną do leczenia wczesnych stadiów raka płuc. Mała kamera wsuwana jest do klatki piersiowej przez niewielki otwór, umożliwia ona chirurgowi zobaczenie guza. Do zabiegu tego potrzebne są niewielkie cięcia, ogranicza to więc ból pooperacyjny. Większość ekspertów zaleca tą metodę tylko do usuwania guzów mniejszych niż 4-5 cm. Procent wyleczeń po zastosowaniu tej metody jest taki sam jak w przypadku tradycyjncyh metod. Bardzo istnotne w tym wypadku jest doświadczenie chirurga i większe niż przeciętne umiejętności.

Terapia radiacyjna


Leczenie tym sposobem wykorzystuje promieniowanie o wysokiej energii w celu uśmiercania komórek rakowych

Terapia promieniami zewnetrznymi: wykorzystuje zewnętrzne źródło promieniowania, którego promienie skupiane są w obszarze nowotworu. Ten typ terapii radiacyjnej jest najczęściej stosowany w leczeniu pierwotnego raka płuc i jego przerzutów do innych narządów

Brachyterapia: wykorzystuje ona niewielką ilość radioaktywnego materiału, który zostaje umieszczony bezpośrednio w ognisku rakowym, bądź w drogach oddechowych z nim graniczących. Zabieg taki wykonywany jest na ogół przy pomocy bronchoskopu.

Terapia promieniami zewnętrznymi jest wykorzystywana jako leczenie z wyboru w przypadku, gdy stan zdrowia pacjenta nie pozwala na poddanie go zabiegowi chirurgicznemu. Brachyterapia może być wykorzystana w zabiegu udrażniania dróg oddechowych, zatkanych przez masę nowotworu.

Po zabiegu chirurgicznym terapia radiacyjna może być stosowana do uśmiercania bardzo małych ognisk tkanek rakowych, niewidzialnych gołym okiem. Jest stosowana również w zabiegach paliatywnych, tzn. Jedynie do łagodzenia samych objawów raka płuc takich jak ból, krwawienia, trudności z połykaniem, kaszel i objawów związanych z obecnością przerzutów w mózgu. Na ogół stosuję się ją w niewielkich dawkach, podawanych codziennie przez kilka tygodni.

Efekty uboczne terapii radiacyjnej to m.in nudności, wymioty, uczucie zmęczenia, problemy skórne. Najczęściej ustępują w krótkim czasie. Terapia radiacyjna może również nasilić efekty uboczne chemioterapii, naświetlania okolic klatki piersiowej może nawet uszkodzić płuca pacjenta i spowodować problemy z oddychanim i skrócenie oddechu. Naświetlanie przełyku może powodować problemy z przełykaniem w okresie terapii. Terapia radiacyjna obejmująca duże powierzchnie głowy może zaburzać czynności mózgowe, możliwe jest wystąpienie utraty pamięci, bólów głowy, problemów z myśleniem i spadek libido. Na ogół jednak wszystkie te objawy są nieporównywalnie mniejsze od tych, powodowanych obecnością przerzutów w mózgu.

Efekty uboczne terapii radiacyjnej mózgu są zwykle najsilniejsze 1-2 lata po zakończeniu leczenia. Istnieje również specjalna odmiana terapii radiacyjnej zwana „nożem gamma”, jest ona stosowana do niszczenia niewielkich, pojedynczych przerzutów w mózgu bez stosowania zabiegów chirurgicznych.

Chemioterapia: to leczenie z zastosowaniem leków przeciwnowotworowych podawanych dożylnie, lub doustnie. Leki dostają się do krwioobiegu i są rozprowadzane wraz z krwią po całym organizmie człowieka, zarówno do pierwotnego ogniska raka jak i przerzutów. W zależności od typu i stadium raka, chemioterapia stoswana jest jako głowne leczenie, lub jako uzupełniające. Chemioterapia stosowana w raku płuc zawiera najczęściej różne kombinacje leków przeciwnowotworowych.

Chemioterapia niszcząc komórki rakowe, szkodzi również zdrowym komórkom człowieka. Lekarze stosujący chemioterapię powinni skupić się na redukowaniu efektów ubocznych, które zależą głownie od typu leku, jego dawki i czas trwania leczenia. Czasowo występujące efekty uboczne to nudności, wymioty, utrata apetytu, wypadanie włosów i owrzodzenia jamy ustnej. Niektóre leki mogą powodować silną biegunkę.

.

Ponieważ chemioterapia oddziałowuję na komórki szpiku kostnego, produkujące komórki krwi pacjent może mieć złe wyniki badań morfologicznych krwi. Niska liczba krwinek zwiększa ryzyko zakażeń (przez brak białych krwinek), krwawień i występowania siniaków nawet po słabych uderzeniach (przez niedobór płytek krwi) oraz uczucie zmęczenia i skrócenie oddechu (spowodowane niedoborem krwinek czerwonych.

Lekami uszkadzającymi komórki nerwowe są: cisplatyna, vinorelbina, docetaxel i paklitaxel. Pacjenci mogą odczuwać po nich drętwienie kończyn, objawy te szybko znikają po skończeniu terapii. Na dolegliwości związane z chemioterapią istnieje wiele skutecznych leków np lekarz powinien przepisać pacjentowi poddanemu chemioterapii leki przeciw nudnościom i wymiotom.

Rak Niedrobnokomórkowy: W przeszłości leczony głównie cisplatyną I karboplatyną. Okazało się, że kombinowanie tych leków z nowocześniejszymi, takimi jak gemcytabina, paklitaxel, docetaxel, etopozyd i winorelbina daje znacznie lepsze efekty. Ostatnie badania ujawniły, że stosowanie kombinacji 2 leków, jest tak samo skuteczne jak stosowanie 3 leków i że kombinacje dające znacznie słabsze efekty uboczne, takie jak gemcytabina z vinorelbiną, lub paklitakselem mogą być tak samo efektywne jak te zawierające cis i karboplatyne. Zaawansowany wiek nie jest barierą dla stosowania tych leków o ile pacjent jest w dobrym stanie ogólnym

.

Rak drobnokomórkowy: Cisplatyna lub karboplatyna są na ogół kojarzone z etopozydem (czasami z ifosfamidem) w przypadku optymalnego leczenia raka drobnokomórkowego. Zastąpiło to starszy schemat, w/g którego wykorzystywano cyklofosfamid, doxorubicynę i winkrystynę. Obiecujące wyniki dało stosowanie nowocześniejszych leków, takich jako gamcytabina, paklitaksel, vinorelbina, topotekan i irinotekan.


Terapia celowana


W kilku ostatnich latach zainteresowanie naukowców zwróciło się w kierunku leków, które działając specyficznie ( odróżnieniu od tradycyjnych leków stosowanych w chemioterapii) na komórki rakowe, zaburzają ich zdolność do wzrostu. Dwa z nich, Gefitinib i erlotinib okazały się skuteczne u pacjentów z rakiem niedrobnokomórkowym, którzy nie reagowali już na tradycyjne leki. Oddziałowują one na receptor dla naskórkowego czynnika wzrostu (EGF). Są stosowane doustnie

Z ich efektów ubocznych należałoby wymienić biegunki, podobną do trądziku wysypkę, problemy oczne, nudności, wymioty, utratę apetytu i zmęczenie. Zanotowano również sporadyczne przypadki chorób płuc zagrażających życiu pacjenta.

Leki te nigdy nie są stosowane jednocześnie z tradycjną chemioterapią, gdyż udowodniono ich nieskuteczność w takiej sytuacji.

Nie w każdym przypadku leki te są skuteczne, badania wykazały, że erlotinib wydłuża przeżycie pacjenta o kilka miesięcy. Gefitinib spowodował zmniejszenie się masy guza, a nawet jego zniknięcie, lecz tylko u części pacjentów, którą na ogół stanowiły nie palące wcześniej pacjentki z gruczolakorakiem płuc.Wykazano poźniej, że była to grupa ludzi z mutacjami w obrębie genu kodującego receptor dla naskórkowego czynnika wzrostu, dlatego gefitinib okazał się u nich skuteczny. Na dzień dzisiejszy nie ma badań na szeroką skalę, które wykazywały by obecność u ludzi takich mutacji

Co dzieje się po leczeniu raka płuc?

Opieka nad pacjentem po leczeniu jest szczególnie istotna. Lekarze powinnni wyjaśnić pacjentowi jakie badania zostaną wykonane i jak często powinno sie je powtarzać. Pacjent musi stosować się do zaleceń i nie opuścić żadnego terminu spotkania z jego lekarzem prowadzącym. To, jakie badania należy jeszcze wykonać i jak często uzależnione jest od typu raka, jego stadium zaawansowania w momencie diagnozy i od tego jak reagował na leczenie. Bardzo istotnymi są dokumentacja medyczna, oraz regularne badania fizykalne, dzięki któremu lekarz będzie mógł wychwycić wszelkie objawy świadczące o postępie, bądź cofaniu sie nowotworu.

Po zakończeniu leczenia regularnie wykonywane są zdjęcia rentgenowskie płuc, bardzo możliwe jest powstanie nowego ogniska raka płuc.

Pacjent może być kierowany na dodatkowe badania krwi i badania obrazowe, jeżeli tylko wynik testów rutynowych będzie budzić jakiekolwiek wątpliwości, ważne jest by jakikolwiek niepokojący go objaw zgłaszał szybko lekarzowi. Każdy rodzaj terapii raka płuc może powodować szkodliwe efekty, które mogą trwać jeszcze kilka miesięcy po skończeniu terapii, a nawet sie utrwalić. Pacjent świadom wystąpienia takich efektów ubocznych, będąc na nie przygotowanym, często szybciej wraca do normalnego funkcjonowania po zakończeniu terapii.

Niestety, u żadnego pacjenta nie da się w 100% przewidzieć efektów leczenia, wynika to z faktu, że każdy organism ludzki jest w pewnym sensie “unikatowy” I w różny sposób będzie respondował na terapię. Prognozując, można sugerować się statystykami, ale może okazać się, że dany pacjent ma silniejszy niż inni system odpornościowy, zdrowo odżywiał się w przyszłości, ma silne wsparcie rodziny i mocną wiarę w wyzdrowienie. Wszystko to wpływa na wynik leczenia.

Pacjent poddany leczeniu przeciw rakowi płuc powinien być świadom tego, że w jego organiźmie będzie toczyła się prawdziwa walka – efekty uboczne chemioterapii i terapii radiacyjnej nałożą się na objawy samej choroby. Musi wypoczywać tak długo, jak będzie tego potrzebował, powinien ćwiczyć fizycznie o ile tylko czuje się na siłach. W jego interesie leży walka o to, by jak najdłużej pozostać osobą aktywną o dobrym samopoczuciu. Oczywiste jest to, że nawet po zdiagnozowaniu raka płuc powinien rzucić palenie, udowodniono, że pacjenci, którzy tego nie zrobili mieli gorsze wyniki leczenia.

.Pacjent powinien się zdrowo odżywiać, jego dieta powinna być bogata w owoce i zboża.

Pacjent z postawioną diagnozą raka płuc staje przed wielkim wyzwaniem, które wywiera wpływ na nim i każdym z jego bliskich. Zanim poczuje się przytłoczony tą sytuacją musi rozważyć przystąpienie do lokalnej grupy wsparcia dla chorych na raka. Dzięki takim grupom może liczyć na zrozumienie, życzliwość i pomoc.




Choroba    |    Leczenie    |    Diagnostyka    |   Profilaktyka    |    Forum    |    Kontakt    |   Linki   |   Nota prawna


© ProSalute, Polski Komitet Zwalczania Raka, 2006

Katalog stron