Portal dla pacjentów z chorobami nowotworowymi
oraz osób zainteresowanych onkologią i opieką paliatywną.
banner
Biuletyn informacyjny
Wpisz swój e-mail:

 

Pytanie

Rak krtani




Rak krtani


Rak krtani stanowi około 40 % raków głowy i szyi. Rozwija się siedemnaście razy częściej u mężczyzn niż u kobiet, najczęściej między 50-60 rokiem życia. Należy do grupy nowotworów tytoniozależnych tzn. niezwykle rzadko występuje u osób niepalących. Czynnikami ryzyka jest palenie tytoniu (również palenie bierne) – 30-krotny wzrost ryzyka, oraz równoczesne palenie tytoniu i picie wysokoprocentowego alkoholu – 330-krotny wzrost ryzyka. Najczęściej stwierdzanym nowotworem złośliwym krtani jest rak płaskonabłonkowy  (ok.95%). Badania potwierdzają zmniejszanie zachorowalności wraz ze zmniejszaniem nałogu palenia tytoniu i picia alkoholu


Budowa krtani

Krtań jest narządem odpowiedzialnym za wytwarzanie głosu. Leży na skrzyżowaniu drogi oddechowej i pokarmowej. Od góry łączy się z nasadą języka, od dołu z tchawicą. Dzielimy ją na trzy piętra: nagłośnię, głośnię i podgłośnię. Nadgłośnia obejmuje krtaniową powierzchnię nagłośni, fałdy nalewkowo-nagłośniowe, nalewki, fałdy przedsionka i kieszonkę krtaniową. Przestrzeń głośni tworzą struny głosowe, a podgłośni obszar zawarty między strunami głosowymi a dolnym brzegiem chrząstki pierścieniowatej. Nowotwór może rozwinąć się w każdym z pięter, ale jego umiejscowienie determinuje pierwsze, zauważalne objawy, sposób rozprzestrzeniania się, czas po którym pojawiają się przerzuty w węzłach chłonnych, a co za tym idzie wybór metody leczenia. Należy również pamiętać, że ku tyłowi krtań bezpośrednio graniczy z gardłem dolnym i w zaawansowanych nowotworach trudno ustalić, który z tych narządów jest punktem wyjścia, a planowane leczenie obejmuje je oba.


Objawy

Najczęstszymi objawami jest chrypka, uczucie ciała obcego, ból w gardle często promieniujący do ucha, duszność, zaburzenia połykania, krztuszenie się, kaszel, krwioplucie. Czasem pierwszym objawem jest przerzut w okolicznych węzłach chłonnych.

Chory z chrypką trwającą dłużej niż dwa tygodnie, która nie mija po typowym leczeniu przeciwzapalnym, powinien być skierowany na badanie laryngologiczne.

Objawy wynikają z budowy anatomicznej krtani i są zależne od usytuowania guza.

Chrypka występuje przy uszkodzeniu strun głosowych czyli głośni, jest więc wczesnym objawem dla raka tej okolicy, ale stosunkowo późnym dla nagłośni czy podgłośni, gdyż występuje dopiero wtedy gdy nowotwór przechodzi poza pierwotne umiejscowienie i nacieka głośnię.

Zaburzenia połykania występują najczęściej w nowotworach nagłośni i gardła dolnego. Początkowo są dyskretne i łatwo mogą być zignorowane przez chorego. Duże trudności z połykaniem wiążą się zazwyczaj z zaawansowanym procesem nowotworowym. Krztuszenie się przy połykaniu może być objawem guza w okolicy gardła dolnego. 

Ból ucha jest charakterystycznym objawem dla raków nagłośni i gardła dolnego.

Duszność świadczy o znacznym zwężeniu wnętrza krtani i występuje przy bardzo zaawansowanych nowotworach. Jako pierwszy objaw może pojawić się przy raku podgłośni.

Przerzuty w węzłach chłonnych najczęściej pojawiają się w raku nadgłośni ok. 50-60%, z okolicy podgłośniowej u 10-20% chorych, a najrzadziej w rakach głośni 4-10%. Pojawienie się przerzutów zmniejsza szansę chorego na wyleczenie o ok. 50%.


Diagnostyka

Rozpoznanie raka krtani jest możliwe tylko w badaniu laryngologicznym. Ocenia się umiejscowienie, rozmiar guza i ruchomość strun głosowych. Badanie musi obejmować również dokładne badanie palpacyjne układu chłonnego. Diagnostykę uzupełnia się laryngoskopią bezpośrednią w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, która umożliwia dokładniejszą ocenę krtani wraz z okolicami niewidocznymi podczas badania lusterkiem krtaniowym, oraz pobranie wycinka do oceny histopatologicznej. Badanie polega na wprowadzeniu do krtani sztywnego endoskopu. W znieczuleniu miejscowym najczęściej jedynie ocenia się zakres i rodzaj zmian chorobowych oraz  wykonuje się biopsję. Znieczulenie ogólne umożliwia wykonanie wewnątrzkrtaniowo niektórych operacji.



  1. Decortykacja strun głosowych w bardzo wczesnych przypadkach (carcinoma in situ)

  2. Chordectomia – usunięcie struny głosowej ( stadium I i II )


Istotną częścią procesu diagnostycznego są badania obrazowe. Najczęściej stosowane obecnie to USG szyi celem oceny układu chłonnego oraz tomografia komputerowa (TK, CT) lub rezonans magnetyczny (MR) celem oceny głębokości naciekania guza.


Stopnie zaawansowania


Stopień  0               Tis                             N0                                  M0  

Stopień  I                T1                             N0                                   M0

Stopień  II               T2                             N0                                   M0

Stopień  III              T3                             N0                                   M0 

                                T1,T2,T3                   N1                                   M0

Stopień  IVA           T4a                            N0, N1                            M0

                                T1-T4a                       N2                                  M0

Stopień  IVB            T4b                           Każde N                          M0

                                 Każde T                   N3                                    M0

Stopień  IVC           Każde T                     Każde N                          M1


 




Leczenie                                                                                                                                 


   Leczenie polega na radioterapii, leczeniu chirurgicznym lub połączeniu obu tych metod. Wybór zależy od stopnia zaawansowania i umiejscowienia nowotworu. Ponadto bierze się pod uwagę stopień dojrzałości guza, stan ogólny chorego oraz jego akceptację zaproponowanego sposobu leczenia. Wczesne raki krtani (I i II stopień)  można leczyć za pomocą radioterapii lub leczenia chirurgicznego ( endoskopowo laserem CO2 – jak opisano wyżej , operacje częściowe – usunięcie części krtani pozwala na zachowanie czynności głosowej i prawidłowego oddychania). Radioterapię jako samodzielne leczenie rezerwuje się zwykle dla wczesnych raków głośni, w pozostałych umiejscowieniach terapią z wyboru są zabiegi chirurgiczne często obejmujące również usunięcie okolicznych węzłów chłonnych.

Zaawansowane raki krtani (III i IV stopień) najczęściej są leczone metodą skojarzoną – operacyjnie (całkowite usunięcie krtani – laryngektomia totalis) i pooperacyjną radioterapią. W przypadkach gdy niemożliwa jest operacja stosuje się chemioradioterapię. Obecnie ta metoda jest jeszcze w fazie badań, ale jej zastosowanie w przypadkach nieoperacyjnych w około 70% przypadków wywołuje reakcję w postaci częściowego zmniejszenia się guza, co daje pewne nadzieje na możliwość leczenia operacyjnego przypadków dotychczas uznawanych za nieoperacyjne, a z pewnością na wydłużenie życia tych chorych.


Zastosowanie laryngektomii, czyli całkowitego usunięcia krtani, jest dla pacjenta niezwykle okaleczającym zabiegiem przede wszystkim z uwagi na pozbawienie mowy, oraz  wykluczenie nosa i jamy ustnej z drogi oddechowej co skutkuje utratą węchu oraz brakiem nawilżania i ogrzewania wdychanego powietrza. Trudności z zaadaptowaniem się ponownie w społeczeństwie wymagają wsparcia ze strony rodziny, lekarza, psychologa oraz innych pacjentów po takiej samej operacji.


 


Edukacja pacjenta po laryngectomii


 


Ludzi bez krtani laryngektomowanych żyje w Europie coraz więcej. Są to coraz częściej ludzie młodzi. Łączą ich wspólne problemy i trudności, które przynosi codzienne życie. Łączy też ich cel jak najszybszego złagodzenia następstw choroby i leczenia operacyjnego. Od 1965 roku istnieje i aktywnie działa Europejska Konfederacja Laryngektomowanych. Ta społeczna organizacja skupia stowarzyszenia 18 państw członkowskich. Konfederacja zapewnia ochronę socjalną i prawną laryngektomowanym, wydaje czasopisma i przewodniki, zaopatruje pacjentów w niezbędne przedmioty pomocnicze, organizując pomoc chorym przed operacją i nowo operowanym, koordynuje pracę organizacji krajowych. Korzystając z wzorów działania Konfederacji w 1991 r. powstało Polskie Towarzystwo Laryngektomowanych z siedzibą zarządu głównego w Bydgoszczy. Na terenie całego kraju zorganizowane zostały oddziały terenowe. Na spotkaniach poruszane są problemy nurtujące uczestników, jak również prowadzona jest grupa instruktażowa nauki mowy zastępczej. Lekarze, psycholodzy, rehabilitanci i logopedzi oraz pielęgniarki pracujące w oddziale w oddziale laryngologicznym udzielają praktycznych wskazówek ludziom bez krtani. Czynią to w formie pogadanek, lub indywidualnie prowadzą rozmowy. Najbardziej cenna jest jednak wymiana informacji i doświadczeń między samymi laryngektomowanymi. Członkowie klubu chętnie służą radą i pomocą oczekującym na zabieg pacjentom, a także tym wszystkim, którym życie po laryngektomii stwarza wiele problemów.


Polskie Towarzystwo Laryngektomowanych

Śląski Oddział Rejonowy

Szpital Specjalistyczny Wojewódzki nr 5 im. Św. Barbary

41-200 Sosnowiec, ul. Plac Medyków 1

Tel.Fax. 0323682278

E-mail: ptl-sor@free.nego.pl

www.ptl-sorfree.nego.pl

Zebrania w każdy drugi wtorek miesiąca o godz. 13-tej.

Dyżury członków zarządu każdy czwartek od 12.00-14.00.


 


 


Zalecenia dla chorego laryngektomowanego:


 


I. Zakaz palenia tytoniu i spożywania napojów alkoholowych

 

II. Dbanie o drożność dróg oddechowych:

-osłanianie tracheostomy przed zmianami temperatur, pyłami, kurzami, owadami (apaszki, chustki itp.),

-dbanie o wilgotność w drogach oskrzelowych, a także wilgotność powietrza w pomieszczeniach mieszkalnych (nawilżacze),

-odsysanie wydzieliny przy słabym odruchu kaszlowym, w czasie kaszlu, kichania zasłanianie otworu tracheostomijnego.


III. Pielęgnacja tracheostomy:

-tracheostoma powinna być oczyszczana, co najmniej dwa razy dziennie, jeżeli zachodzi potrzeba to częściej,

-nie można dopuścić do wytworzenia się stanu zapalnego lub odkładania się zaschniętej wydzieliny na jej brzegach: (skórę dookoła tracheostomy przemywać wilgotną, bawełnianą szmatką; nie używać waty i mydła; dobrze jest stosować obojętne maści i kremy np. wazelina, krem Nivea -aby zapobiec podrażnieniu i stwardnieniu skóry; bezwzględnie przeciwwskazane stosowanie jakichkolwiek maści podczas leczenia promieniami; gdy wystąpi zaczerwienienie,

obrzęk i bolesność skóry należy poradzić się lekarza.


IV. Codzienna dbałość o rurkę tracheostomijną:

-noszenie rurki konieczne jest przez okres około 6 -12 miesięcy (o tym, czy chory może zrezygnować z rurki zawsze decyduje lekarz!),

-rurka powinna być zmieniona, co najmniej raz dziennie, natomiast środkowa część rurki, kilka razy dziennie (w zależności od potrzeby),

-rurkę myć specjalną szczoteczką, najlepiej pod bieżącą wodą,

-rurkę zdezynfekować można w roztworze spirytusu, następnie trzeba dobrze osuszyć,

-aby łatwiej było wprowadzić rurkę należy jej końcówkę zwilżyć żelem lignocainowym lub parafiną,

-jeżeli lekarz zdecyduje, że można zrezygnować z rurki, wówczas odzwyczajanie od noszenia powinno odbywać się powoli i stopniowo (początkowo na 1 godzinę, później na kilka, następnie pozostawia się ją tylko na noc. Gdy otwór oddechowy nie ulega zwężeniu, wówczas można chodzić bez rurki. Nie wolno o tym jednak decydować samemu.


V. Pielęgnacja rany pooperacyjnej: szyję myć najlepiej szarym mydłem, uważać, aby woda z mydłem nie wniknęła do tracheostomy.


VI. Stosowanie diety wysokobiałkowej, wysokowitaminowej:

-zawsze należy sprawdzić temperaturę potraw, aby nie doszło do oparzenia (nie ma możliwości dmuchania oraz wciągania powietrza równocześnie z piciem i jedzeniem),

-produkty stałe należy rozdrabniać i połykać małymi porcjami,

-należy unikać zaparć, stosując odpowiednią dietę, ewentualnie leki oraz zachowując stałą porę wypróżnień (usunięcie krtani powoduje zniesienie takiej czynności jak parcie),

-może wystąpić przejściowe osłabienie zapachu z powodu nie wciągania powietrza nosem (uczucie zapachu można wywołać stosując odpowiednie ćwiczenie, które skieruje strumień powietrza z jamy ustnej do nosa tj. wciągnąć powietrze do ust, sprowokować odbicie, zamknąć usta (zapach powinien być odczuwalny),

-przejściowe osłabienie smaku po operacji, a także po naświetlaniu promieniami, powinno powrócić po kilku tygodniach,


VII. Konieczność oszczędnego trybu życia, unikania ciężkich wysiłków fizycznych

i wysiłku głosowego.

-w Polsce każdemu choremu po operacji usunięcia krtani przysługuje grupa inwalidzka. Po okresie rekonwalescencji i rehabilitacji głosu nie ma przeciwwskazań do podjęcia pracy zawodowej, oczywiście

na stanowisku chronionym, tj. środowisku wolnym od pyłów, dymów, zanieczyszczeń środkami chemicznymi, a także niewymagającym wysiłku głosowego. Aktywnie włączyć się do życia rodzinnego i społecznego. Nie unikać kontaktów, lecz starać się utrzymać kontakty towarzyskie, rodzinne (pomimo utrudnień związanych z komunikacją). Wpływa to korzystnie na rehabilitację mowy.


VIII. Dbanie o sprawność fizyczną.

Po operacji usunięcia krtani zaleca się gimnastykę ze szczególnym uwzględnieniem ćwiczeń oddechowych. Wskazane są częste spacery, można uprawiać sport, ale z ograniczeniem wysiłków fizycznych, przeciwwskazane uprawianie sportów wodnych oraz

pływania.


IX. Ubiór.

Po operacji wzrasta podatność na przeziębienia. Szczególnie wrażliwą na niekorzystne warunki atmosferyczne tracheostomę oraz tkanki miękkie szyi należy chronić przed zimnem. W zimie nosić szaliki lub golfy chroniąc tracheostomę przed chłodnym i suchym powietrzem, zaś latem dobrze jest zasłonić rurkę przewiewną koszulą, apaszką. Dbałość o schludny i estetyczny wygląd podnosi samopoczucie i nie krępuje innych osób.


X. Życie małżeńskie i seksualne.

Operacja dotyczyła tylko krtani i nie zmieniła cech osobowości. Sprawność seksualna i zdolność współżycia jest taka sama jak przed zabiegiem. Zmniejszone wymagania seksualne są początkowo reakcją normalną, związaną z przebytą chorobą, ale po przełamaniu oporów natury psychicznej sprawność ta powinna wrócić. Należy dbać o swój atrakcyjny wygląd, a szczególnie dbać o estetykę tracheostomy.


XI. Nauka mowy zastępczej - najważniejszy problem po operacji krtani

Do czasu opanowania nowego głosu posługiwać się można tzw. pseudoszeptem. Najlepszy sposób komunikowania się po operacji krtani to wyuczona mowa przełykowa.

Wskazówki do ćwiczeń mowy przełykowej:

- ćwiczenia oddychania torem przeponowo- żebrowym: (powolny wdech z równoczesnym przemieszczeniem dolnego odcinka klatki piersiowej i mięśni brzucha ku przodowi; wydech z równoczesnym wciąganiem mięśni brzucha. Dłońmi można kontrolować napięcie mięśni brzucha).

- ćwiczenia rozluźniające układ żwaczy oraz zwieracz przełyku: (ziewanie z szeroko otwartymi ustami; wciąganie powietrza za pomocą słomki; powolne ruchy obrotowe głową)

- uzyskanie dźwięcznego odbicia: (głowa odchylona silnie ku tyłowi, usta rozchylone, wykonanie wdechu a następnie pochylenie się całym ciałem ku przodowi z równoczesnym uciskaniem oburącz nadbrzusza i wydaniem głośnego dźwięku odbijania powietrza; można też zastosować metodę połykania powietrza lub płynów gazowanych w celu nagromadzenia powietrza w przełyku, a następnie uzyskanie dźwięcznego odbicia).

- wykorzystanie głośnego odbicia do formowania głosu: (zassanie powietrza do przełyku, a następnie wymawianie na odbitym powietrzu sylab: KA, PA, TA; wymawianie na odbitym powietrzu słów dwusylabowych: PAPA, TATA, KASZA, KASIA, BECZKA; później trzysylabowych np. KAPOTA; później łączenie wyrazów: KACZKA DZIWACZKA, CZTERY BECZKI, KASIA CZYTA.

- czas fonacji: (czas wydawania dźwięku wydłuża się w miarę ćwiczeń. Może osiągnąć 5-7 sek. Im dłuższy czas fonacji, tym mowa będzie bardziej płynna. Ćwiczenia: zassać powietrze, wymówić sylaby KAAA…, KUUU…, KIII…, KEEE… maksymalnie je wydłużając).

- siła głosu: (aby uzyskać większe natężenie głosu, należy silnie wypchnąć mięśnie brzucha ku przodowi. Znajdujące się w przełyku powietrze z większą siłą zostaje wypchnięte na zewnątrz. Im wyższe ciśnienie, tym wyższa siła głosu).

- opanowanie akcentów mowy: (aby uzyskać melodię zdania, sylaby łączy się na jednym wydechu, tworząc łańcuch coraz dłuższych sylab, a następnie zdań np., KTO?, KTO TO?, KTO TO POWIE?, KTO TO POWIEDZIAŁ?).


 




Choroba    |    Leczenie    |    Diagnostyka    |   Profilaktyka    |    Forum    |    Kontakt    |   Linki   |   Nota prawna


© ProSalute, Polski Komitet Zwalczania Raka, 2006

Katalog stron