Portal dla pacjentów z chorobami nowotworowymi
oraz osób zainteresowanych onkologią i opieką paliatywną.
banner
Biuletyn informacyjny
Wpisz swój e-mail:

 

Pytanie

Jak wcześnie wykryć raka prostaty ?


Raka prostaty można zdiagnozować wcześnie dzięki regularnemu oznaczaniu zawartosci związku chemicznego o nazwie PSA we krwi (ang. Prostate Specific Antigen). Raka prostaty wykrywa też proste badanie per rectum ( badanie palcem przez odbyt), ponieważ gruczoł prostaty leży bezpośrednio przed odbytnicą – lekarz palcem wskazującym jest w stanie wykryć stwardnienia, lub inne zmiany w konsystencji prostaty mogące sugerować powstanie raka. Jeśli lekarz w badaniu per rectum wykryje cokolwiek budzącego jego wątpliwości skieruje pacjenta na dalsze badania. Od czasu wprowadzenia testów wczesnego wykrywania raka (ok 1990) liczba zgonów z powodu tej choroby znacznie zmalała.
Jednak nie zawsze można liczyć na dokładność badań wczesnego wykrywania raka prostaty, ani badanie zawartości PSA, ani badanie per rectum nie są w 100% dokładne. Fałszywie dodatnie wyniki badań mogą wywołać zdezorientowanie i lęk pacjenta. Niektórzy pacjenci zupełnie niepotrzebnie kierowani są na biopsje prostaty (która sama w sobie niesie pewne ryzyko wywołania choroby), z drugiej strony wyniki fałszywie ujemne powodują poczucie bezpieczeństwa i obniżenie czujności u osób w rzeczywistości chorych.

Pod uwage należy przede wszyskim brać wiek i stan zdrowia pacjenta. Rak prostaty u osób młodych nie wykryty wystarczająco wcześnie może doprowadzić do zgonu znacznie skracając życie pacjenta. Rak prostaty u starszej, schorowanej osoby rzadko jest przyczyną zgonu, gdyż generalnie zaliczany jest do raków wolno rosnących.
Naukowcy są zgodni, że lekarze pierwszego kontaktu powinni sugerować pacjentom po 50-tym roku życia regularne oznaczanie PSA oraz wykonywanie badania per rectum. Mężczyźni należący do grup podwyższonego ryzyka (afro-amerykanie i osoby,których bliscy krewni – ojciec, brat, syn – chorowali na raka prostaty przed 65r.ż.) powinni poddawać się regularnym badaniom już od 45 r.ż. Osoby z grupy o najwyższym ryzyku (kilku krewnych z rakiem prostaty w młodym wieku) powinni zgłaszać się na badania już w wieku 40 lat.

Lekarze powinni umożliwić pacjentom szczegółowe omówienie korzyści i ryzyka, które niosą coroczne badania. Pacjenci sami powinni brać udział podejmowaniu decyzji poprzez poszerzanie swojej wiedzy na temat raka prostaty, korzyści wczesnego wykrycia tej choroby i sposobów leczenia.

Oznaczanie PSA

PSA jest substancją wydzielaną przez zdrowe komórki prostaty. Wydzielany jest głównie do nasienia, jednak niewielka jego ilość trafia do krwi. Większość zdrowy mężczyzn ma we krwi 4 nanogramy PSA w jednym mililitrze.
Gdy rozwija się rak prostaty, poziom PSA przekracza 4. Jeśli jego poziom waha się między 4 a 10 istnieje 25% szans, że pacjent choruje na raka prostaty. Jeśli poziom ten przekracza 10 szanse te rosną do 50% następnie rosną wras z poziomem PSA. Należy jednak pamiętać, że u 15% mężczyzn z PSA poniżej 4 można wykryć poprzez biopsje raka prostaty.
Na poziom PSA wpływa kilka innych czynników: 1.Poziom ten rośnie w przypadku łagodnego rozrostu prostaty (benign prostaty hyperplasia – BPH), stan ten występuję u bardzo wielu starszych mężczyzn.2. PSA rośnie także w przypadku zapalenia prostaty, stan ten występuje np. w wyniku infekcji.3. PSA fizjologicznie rośnie wraz z wiekiem – im starszy pacjent tym na ogół ma wyższy poziom PSA przy zachowaniu prawidłowej budowy i czynności prostaty. 4.Czasowy wzrost poziomu PSA powoduje wytrysk nasienia – lekarz może zasugerować powstrzymanie się od czynności seksualnych min. 2 dni przed badaniem. 5. Niektóre leki mogą wpływać na poziom PSA we krwi, istotne jest by pacjent poinformował lekarza, że przyjmuje finasteryd (Proscar lub Propecia) lub dutasteryd (Avodart)
Preparaty ziołowy również wpływają na poziom PSA – niektóre mieszanki, określane przez procudentów jako zioła ochraniające gruczoł prostaty, mogą maskować podwyższony poziom PSA, dlatego bardzo istotne jest aby pacjent poinformował swojego lekarza o fakcie przyjmowania tych preparatów.
Jeśli badania wykażą podwyższony poziom PSA lekarz może skierować pacjenta na biopsję prostaty. Powinien pamiętać jednak o przydatności wykonania tzw nowych testów wykrywania PSA we krwi.

Frakcja wolna PSA: PSA występuje we krwi w dwóch postaciach – związanej z białkami krwi oraz postaci wolnej (niezwiązanej). Procent wolnego PSA świadczy o ilości wolnego enzymu w stosunku do ilości jego związanej z białkami formy. Ilość wolnej frakcji PSA jest niższa u mężczyzn z rakiem prostaty niż u osób zdrowych.
Jeśli we krwi pacjenta stwierdzono graniczne stężenie PSA (4-10ng/mL) do tego niski procent wolnego PSA (niższy niż 10%) oznacza to, że prawdopodobieństwo obecności raka prostaty wynosi ok 50% i że koniecznie trzeba wykonać biopsję. Wielu lekarzy kieruje pacjentów na biopsję prostaty gdy procent wolnego PSA wynosi 25% lub mniej. Ostatnie badania wykazały, że jeżeli na biopsje prostaty kierowanoby wyłącznie pacjentów z granicznym PSA i z poniżej 25% wolnego PSA unikniętoby dużej liczby niepotrzebnie wykonywanych zabiegów. Mimo tego, że test na procent wolnego PSA jest szeroko stosowany, wielu lekarzy sprzeciwia się, by poziom 25% uznać jako wartość graniczną.

Oznaczanie tempa wzrostu PSA w określonym czasie: Nawet gdy podstawowy test na PSA nie wykazuje podwyższonego poziomu, badanie zmian ilości PSA w czasie może sugerować obecność nowotworu i wykonaniu biopsji prostaty.
Np jeśli corocznie wykonywane jest badanie stężenia PSA i wartość ta rośnie szybciej niż 0.75ng/ml na rok oznacza to że wskaźnik PSAv (zmiana PSA w czasie) jest wysoki i należy zastanowić się nad wykonaniem biopsji. Większość lekarzy uważa, że aby zmierzyć dokładnie wskaźnik PSAv należy badać stężenie PSA nie rzadziej niż co 18 miesięcy.

Gęstość PSA: Wskaźnik ten (PSAD) znalazł zastosowanie w przypadku pacjentów z prostatą o dużej objętości. Rozmiary prostaty są określane przy pomocy USG transrektalnego (przezodbytniczego), następnie dzieląc ilość PSA przez objętość prostaty uzyskujemy wartość wskaźnika PSAD. Gdy jest ona podwyższona oznacza to wzrost prawdopodobieństwa obecności raka prostaty. Test ten jest znacznie mniej czuły niż badanie wolnej frakcji PSA

PSA specyficzne dla wieku: Graniczne wartości PSA budzą obawy w przypadku pacjenta 50-letniego, jednak gdy chodzi o pacjenta 80-letniego taki sam wynik jest mniej niepokojący. Wartość PSA zawsze rośnie z wiekiem i nie powinno to sugerować obecności raka prostaty. Dlatego niektórzy lekarze postanowili porównywać wynik PSA z wynikami grupy meżczyzn w tym samym wieku. Przydatność tego testu nadal podlega dyskusji

Zastosowanie monitorowania PSA po zdiagnozowaniu raka prostaty: Mimo tego, ze badanie stężenia PSA pomaga głównie we wczesnym diagnozowaniu raka prostaty jest ono przydatne równiez w innych sytuacjach.
Gdy znane są już wyniki testów klinicznych oraz stopień rozwoju guza, monitorowanie PSA jest przydatne przy decydowaniu o dalszych badaniach. Pomoże to ustalić, czy rak nadal obejmuje tylko gruczoł prostaty, czy rozprzestrzenił się na okoliczne narządy (co spowodowało by kolejny znaczny wzrost PSA), to zaś może wpłynąć na strategię leczenia (zabieg operacyjny i terapia radiacyjna mają zastosowanie wyłącznie w przypadku gdy rak ograniczony jest do samej prostaty)

Po zabiegu operacyjnym i naświetlaniach poziom PSA nadal powinien być monitorowany do określenia skuteczności leczenia. Po poprawnie przeprowadzonym zabiegu wycięcia prostaty, w której toczył się proces rakowy poziom PSA spada do bardzo niskich wartości, jeśli rośnie ,może oznaczać to, że komórki raka prostaty nadal są obecne w ustroju.
Ocena stężenia PSA jest przydatna w przypadku leczenia hormonami, pomata w podjęciu decyzji o zmianie sposobu leczenia.
Gdy dochodzi do wznowy raka prostaty, lub jego przerzutów zmienia się zastosowanie oceny PSA – nie da się dzięki niemu przewidzieć jakie objawy będzie miał pacjent i jak długo będzie jeszcze żyć. Normy PSA nie mają w tym wypadku zastosowania – pacjent z PSA powyzej 4 może nie mieć żadnych objawów, natomiast pacjent z niskim PSA może cierpieć z powodu objawów raka. W zaawanswowanym stadium choroby istotniejsze jest śledzenie zmian poziomu PSA niż sugerowanie się pojedynczym wynikiem.

Badanie Per Rectum, czyli badanie palcem przez odbyt. Lekarz ubiera gumową rękawiczke i przy pomocy środka poslizgowego (lubrykatu) wprowadza palec do odbytu pacjenta. Umożliwia to stwierdzenie czy w zasięgu palca znajdują się struktury, które mogą być guzami nowotworowymi. Gruczoł prostaty zlokalizowany jest bezpośrednio przed odbytnicą, a większość raków rozwija się w tylnej części gruczołu – dzięki temu wiele z nich moża zbadać per rectum. Badanie to jest dla pacjentów krępujące, jednak nie powoduje doznań bólowych i trwa krótką chwilę.
Badanie per rectum nie jest tak efektywne jak monitorowanie poziomu PSA, jednak w wielu przypadkach dzieki niemu stwierdzono obecność guza u mężczyzn z prawidłowym poziomem PSA. Dlatego w badaniach przesiewowych w kierunku raka prostaty oba te badania są traktowane jako podstawowe.
Dzieki badaniu per rectum można ocenić czy rak prostaty rozprzestrzenił się poza gruczoł i czy po usunięciu chirurgicznym guza doszło to wznowy.

USG transrektalne
Badanie to wykorzystuje ultradźwięki do stworzenia graficznego obrazu gruczołu prostaty. W odbytnicy umieszczona zostaje niewielka sonda, która jednocześnie wysyła ultradźwięki i odbiera dźwięki odbite od poszczególnych struktur prostaty(echo). Komputer na ich podstawie tworzy obraz widoczny na ekranie.
Podczas tego badanie możliwe jest uczucie niewielkiego dyskomfortu, trw ono jedynie kilka minut.
USG transrektalne nie jest stosowane jako badanie rutynowe, ponieważ rak wczesny nie jest widoczny w trakcie jego wykonania. Najczęściej jest stosowane podczas biopsji prostaty (patrz niżej), umożliwia wprowadzenie igły biopsyjnej w guz nowotworowy.
Dzięki USG transrektalnemu lekarz może również ocenić objętość prostaty (co umożliwi określenie gęstości PSA), oraz ustalić jakie istnieją najlepsze opcje leczenia danego pacjenta. Badanie to jest pomocne podczas niektórych zabiegów operacyjnych, np kriochirurgii.

Choroba    |    Leczenie    |    Diagnostyka    |   Profilaktyka    |    Forum    |    Kontakt    |   Linki   |   Nota prawna


© ProSalute, Polski Komitet Zwalczania Raka, 2006

Katalog stron