Portal dla pacjentów z chorobami nowotworowymi
oraz osób zainteresowanych onkologią i opieką paliatywną.
banner
Biuletyn informacyjny
Wpisz swój e-mail:

 

Pytanie

Bedę mieć chemioterapie - co to znaczy


Co to jest leczenie chemiczne?

Leczenie chemiczne nazywane skrótowo „chemioterapią" lub potocznie „chemią", polega na stosowaniu środków farmakologicznych (leków) w celu zniszczenia komórek nowotworowych, również tych krążących we krwi i układzie chłonnym. Niszczy więc komórki guza pierwotnego, ale i te, które oderwały się od guza i rozprzestrzeniają się do różnych części organizmu poprzez układ krwionośny i chłonny. Początkowo stosowana była chemioterapia monolekowa, czyli podawano pacjentowi jeden rodzaj leku. Obecnie najczęściej stosuje się chemioterapię wielolekową to znaczy, że pacjent otrzymuje kombinację kilku leków. Jest to metoda bardziej skuteczna, ponieważ każdy z tych leków ma inny mechanizm niszczenia komórek nowotworowych.

Kiedy stosuje się chemioterapię?


Chemioterapia może być stosowana jako samodzielna metoda leczenia, lub uzupełniająca chirurgię i radioterapię, które są metodami miejscowego leczenia nowotworów. Leczenie uzupełniające stosuje się w celu zniszczenia ewentualnych nie wykrytych przerzutów, których późniejsze ujawnienie się jest wysoce prawdopodobne. Niekiedy chemioterapię stosuje się również w przypadkach zaawansowanych choroby nowotworowej w celu zmniejszenia objawów choroby i przedłużenia życia chorego - takie działanie nazywamy leczeniem paliatywnym.

Które nowotwory można leczyć chemicznie?

W chwili obecnej wyłączne leczenie chemiczne jest stosowane w przypadku niektórych nowotworów, należą do nich: nowotwory jądra i nowotwory zarodkowe jajnika, choroba trofoblastyczna, białaczki, ziarnica złośliwa i chłoniaki nieziarnicze.
Chemioterapię w leczeniu skojarzonym zwykle z chirurgią lub z radioterapią stosujemy m. innymi w raku: piersi, jelita grubego, jajnika, niektórych mięsakach tkanek miękkich.

W jaki sposób podawane są leki chemiczne?

Chemioterapia może być stosowana:


  • w postaci tabletek, kapsułek lub płynów

  • domięśniowo - w zastrzykach,

  • dożylnie - w postaci zastrzyków,

  • dożylnie - w postaci wlewów tzw. „kroplówek"



W celu podania leku zakładana jest do żyły najczęściej na przedramieniu, specjalna igła z tworzywa która nazywa się wenflonem lub motylkiem.
U niektórych pacjentów konieczne jest zastosowanie stałego dostępu do żyły, uzyskujemy go wprowadzając do żyły specjalny cewnik, zakończony umieszczonym pod skórą urządzeniem do podawaniu leków zwanym „portem". Jest to bardzo wygodne zwłaszcza dla chorych z „trudnymi" żyłami. Podawanie niektórych leków wymaga zastosowania pomp infuzyjnych. Mogą to być pompy zewnętrzne, lub wszczepiane wewnętrzne. Umożliwiają one stosowanie ciągłej chemioterapii zapewniając podawanie leku ze stałą prędkością przepływu w odpowiedniej dawce podczas prawie normalnej aktywności życiowej. Leki chemiczne mogą być także podawane np. do jam ciała (klatka piersiowa, jama brzuszna, do pęcherza moczowego, rdzenia kręgowego, a niekiedy do guza nowotworowego). W takich sytuacjach lekarz chemioterapeuta przekazuje szczegółowe instrukcje. Ostatecznie decyzję podejmie lekarz na podstawie tego, w jaki sposób podać najskuteczniej, największą dawkę optymalnego leku w odpowiednie miejsce.

Czy leczenie chemiczne wymaga pobytu w szpitalu?

Nie, ponieważ większość chorych może przyjmować leki przyjeżdżając do ośrodka leczącego tylko na czas potrzebny na badanie lekarskie i podanie leku. Zwykle trwa to kilka godzin i odbywa się w przychodni chemioterapii lub oddziale dziennym chemioterapii.
Niekiedy, ze względu na odległość pomiędzy miejscem zamieszkania chorego a ośrodkiem leczącym, istnieje konieczność zatrzymania chorego w szpitalu. Czasami program leczenia przewiduje wielogodzinne podawanie leku w kroplówce bądź istnieje konieczność częstego podawania leków dożylnych w krótkich odstępach czasu, wtedy z reguły wymagany jest pobyt chorego w szpitalu. Przypadki takie lekarz omawia z chorym przed rozpoczęciem leczenia.

Czy bezpośrednio po przyjęciu leku chemicznego w „kroplówce" dożylnej ambulatoryjnie, można prowadzić samochód?

Generalnie nie ma przeciwwskazań, decyduje tu samopoczucie chorego. Większość chorych po zakończeniu wlewu dożylnego czuje się dobrze i może wrócić do domu prowadząc samochód. Wyjątek stanowią chorzy, którzy otrzymali przed podaniem leku chemicznego, inne leki np. uspokajające. Dlatego ważne jest aby chory wiedział jakie leki otrzymuje jako przygotowanie (premedykacja) przed wlewem chemicznym. Ze względu na bezpieczeństwo i poprawę komfortu pacjenta, zalecamy aby samochód prowadziła inna osoba.

Jak często powinno być stosowane leczenie chemiczne?

Częstość podawania lekowchemicznyh zależna jest od zastosowanego programu leczenia. Program leczenia zależny jest od rodzaju i zaawansowania choroby. Zazwyczaj po podaniu jednego lub kilku leków(tzw. kursu) następuje kilkutygodniowy okres przerwy w leczeniu (zazwyczaj trzy tygodnie). Przerwy pomiędzy kolejnymi podaniami leków (kursami) są konieczne przedewszystkim dla odbudowy uszkodzonych lekami chemicznymi prawidłowych tkanek i ustąpienia wszystkich objawów związanych z podaniem leków . Jesli w terminie kolejnego podania leków nadal utrzymuje się któryś z objawów ubocznych, podanie leków jest przesuwane. Decyzję o zmianie terminu podania leków może podjąc jedynie lekarz prowadzący.


Od czego zależy wybór drogi podawania leków chemicznych ?

To jaką drogą będzie podawany lek zależy od wielu czynników. Między innymi od tego jaki lek będzie zastosowany. Jaka dawka jest potrzebna. Czy lek wchłania się z przewodu pokarmowego. Jakie będą objawy uboczne.

Częstość podawania środków chemicznych zależna jest od zastosowanego programu leczenia. Program leczenia zależny jest od rodzaju i zawansowania choroby. Zazwyczaj po podaniu jednego lub kilku leków (tzw. kursu) następuje kilkutygodniowy okres przerwy w leczeniu (zazwyczaj 3 tygodnie). Przerwy pomiędzy kolejnymi podaniami leków (kursami) są konieczne przede wszystkim dla odbudowy uszkodzonych lekami chemicznymi prawidłowych tkanek i ustąpienia wszystkich objawów związanych z podaniem leków. Jeśli w terminie kolejnego podania leków nadal utrzymuje się któryś z objawów ubocznych, podanie leków jest przesuwane. Decyzję o zmianie terminu podania leków może podjąć jedynie lekarz prowadzący.

Jak długo trwa leczenie chemiczne?

Na to pytanie, w większości przypadków przed rozpoczęciem leczenia nie można odpowiedzieć. Czas trwania chemioterapii zależy od reakcji nowotworu na podane leki. Dlatego, zwykle po podaniu 3 kursów leczenia, można w przybliżeniu określić termin jego zakończenia. Ponieważ każdy cztowiek jest inny i każdy nowotwór jest inny, czas trwania leczenia zawsze jest dostosowywany do określonej indywidualnej sytuacji. Dąży się do podania dawki optymalnej tj. niszczącej nowotwór i nie dającej istotnych skutków ubocznych. Czas trwania leczenia chemicznego można ściśle określić w tych przypadkach, w których jest ono częścią leczenia skojarzonego. Czas trwania tego leczenia wynosi zazwyczaj od 6 miesięcy do roku.

Czy udział w badaniach klinicznych nowych leków jest bezpieczny?


Zależnie od typu i stopnia zaawansowania nowotworu, lekarz może zaproponować nową metodę leczenia. Często określą się ją nazwami „badawcza" „eksperymentalna" lub „kontrolowane badanie kliniczne", nie powinno to wzbudzać niepokoju. Udział w tego rodzaju terapii wymaga każdorazowo zgody chorego, poprzedzonej dokładnym przekazaniem mu przez lekarza informacji o korzyściach i zagrożeniach. Metody lecznicze, które są w trakcie badań, stosuje się jedynie pod warunkiem przestrzegania ścisłych przepisów zapewniających bezpieczeństwo i tylko w przypadkach gdy dają większą szansę niż inne znane metody leczenia. Przystępując do „kontrolowanych badań klinicznych" pacjent może mieć dwie korzyści: - bezpłatny, nowy, prawdopodobnie lepszy lek, - lepszy efekt leczniczy. Praktycznie nie ma istotnego ryzyka przystąpienia do „kontrolowanego badania klinicznego", ponieważ każde takie badanie ma wiele mechanizmów zabezpieczających dobro chorego.

Co należy robić w przypadku konieczności przyjmowania w trakcie leczenia chemicznego innych leków?


Istnieje możliwość interakcji leków przeciwnowotworowych z niektórymi lekami, należą do nich np.: aspiryna, leki regulujące ciśnienie krwi, leki przeciwzakrzepowe, przeciw drgawkowe (stosowane w padaczce), odwadniające, uspokajające i nasenne, hormonalne, leki immunizujące i szczepionki, leki regulujące ciśnienie krwi. Jeśli pacjent przyjmuje leki z powodu innych chorób, zwłaszcza leki z grupy wyżej wymienionych, powinien zawsze poinformować o tym fakcie lekarza prowadzącego leczenie chemiczne, w celu ustalenia, czy nie ma przeciwwskazań do ich stosowania.

Czy leczenie chemiczne jest bolesne?

Leczenie chemiczne nie jest bolesne, niewielki ból może pojawić w trakcie podawania leków domięśniowo oraz podczas wkłuwania wenflonu do żyły. Ból pojawiający się w trakcie podawania leków dożylnych jest nieprawidłowością i może świadczyć o nadwrażliwości ścianek naczynia na lek, zbyt szybkim podawaniu leku czy wydostaniu się leku poza żyłę. O odczuwaniu bólu w trakcie podawania leku chory musi natychmiast powiadomić pielęgniarkę. Jest to bardzo ważne, ponieważ niektóre leki chemiczne po wydostaniu się poza żyłę mogą spowodować uszkodzenie okolicznych tkanek. Może się zdarzyć, że w miejscu wkłucia, po paru godzinach pojawi się zaczerwienienie, obrzęk lub piekący ból. Stan ten wymaga zazwyczaj interwencji leczniczej i w przypadku jego pojawienia się chory powinien natychmiast zgłosić się do zespołu prowadzącego leczenie. U chorych długotrwale leczonych chemicznie występują niekiedy bolesne stwardnienia naczyń żylnych, do których były podawane leki. Jest to zazwyczaj stan przejściowy, wymaga jednak w większości przypadków dodatkowego leczenia

Jaka powinna być aktywność fizyczna chorych w trakcie leczenia chemicznego?


Aktywność fizyczna jest bardzo ważna w życiu każdego. Przerwanie wykonywania wielu codziennych zajęć źle wpływa na psychikę chorych. Dlatego też chorzy w trakcie leczenia chemicznego powinni prowadzić normalny tryb życia i nie ograniczać swojej aktywności fizycznej. Tego rodzaju postępowanie ma korzystny wpływ na stan psychiczny chorego. Program leczenia można dostosować do nor¬malnej aktywności życiowej pacjenta. Na jego prośbę leki można podać np. w piątek, by zmęczenie ustąpiło przed poniedziałkiem a pacjent mógł wrócić do pracy. W trakcie niektórych programów leczenia chemicznego występujące objawy uboczne, np. senność i zmęczenie, wymuszają obniżenie aktywności fizycznej, należy ją wtedy dostosować do aktualnych możliwości chorego a nie rezygnować z niej całkowicie. Program leczenia można dostosować do normalnej aktywności życiowej pacjenta. Na jego prośbę leki można podać np. w piątek, by zmęczenie ustąpiło przed poniedziałkiem a pacjent mógł wrócić do pracy.

Czy i jak należy spędzać urlop?

Obecnie nie uważa się, aby zmiany klimatu związane z wyjazdem na urlop, nawet w okolice odległe od miejsca zamieszkania miały istotny wpływ na przebieg leczenia, a większość programów leczenia chemicznego może być dostosowana do planów urlopowych chorego. Należy pamiętać przy wyborze miejsca odpoczynku (urlopu), że w czasie chemioterapii organizm może być osłabiony i np. podatny na infekcje, lub też reakcje organizmu na bardzo odmienne warunki klimatyczne mogą być większe niż normalnie. Należy jednak o tych planach dostatecznie wcześnie poinformować lekarza prowadzącego.

Czy w trakcie leczenia chemicznego można pić napoje alkoholowe?

Przy stosowaniu większości środków cytostatycznych i hormonalnych picie niewielkich ilości niskoprocentowych napojów alkoholowych (piwo, wino) nie jest przeciwwskazane. Spożywanie alkoholu wysokoprocentowego (wódki, koniaki) w trakcie chemioterapii może być niebezpieczne dla zdrowia a nawet życia chorego. Dlatego też chorzy w trakcie leczenia nie powinni pić alko-holi wysokoprocentowych. Każdy chory jest indywidualnie informowany o tym fakcie przed rozpoczęciem chemioterapii.

Jakie są uboczne skutki chemioterapii / na czym one polegają?


Leki chemiczne działają cytotoksycznie nie tylko na komórki nowotworowe, niestety równocześnie uszkadzają i hamują wzrost komórek prawidłowych. Może to powodować występowanie szeregu objawów niepożądanych. Ponieważ wrażliwość poszczególnych chorych i tolerancja leków różnią się, objawy te nie występują u każdego chorego w jednakowym stopniu. Wiele osób dobrze znosi leczenie chemiczne i rzadko odczuwa przykre dolegliwości, są jednak chorzy u których one występują, dotyczy to zwłaszcza osób u których zastosowano duże dawki leków. Warto pamiętać, że większość objawów niepożądanych możemy minimalizować lub całkowicie wyeliminować przez zastosowanie leków lub odpowiednie postępowanie. Objawy uboczne najczęściej dotyczą tkanek cechujących się szybkim wzrostem a więc występują: w szpiku kostnym, w śluzówce jamy ustnej i przewodu pokarmowego, skórze, mieszkach włosowych. Niektóre niepożądane skutki leczenia mogą wystąpić od razu po podaniu leków np. nudności i wymioty, inne po kilku tygodniach lub miesiącach. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz chemioterapeuta powinien omówić z pacjentem możliwe objawy uboczne, oraz udzielić mu wskazówek jak postępować aby objawy te zminimalizować lub zlikwidować.

Czy przed przyjęciem leków chemicznych należy się jakoś specjalnie przygotować?

Podanie leków chemicznych zawsze poprzedzone jest badaniem krwi oraz badaniem lekarskim. Czasem konieczne jest wykonanie dodatkowych badań np. EKG - decyduje o tym lekarz chemioterapeuta. Niektórzy pacjenci wymagają podania leków przeciwwymiotnych, uspokajających lub innych. W dniu podania leków wskazane jest spożycie lekkiego śniadania.

Czy chory, który jest w trakcie chemioterapii może wspomagać to leczenie metodami nie potwierdzonymi naukowo ?

Nie może, ponieważ zioła i inne środki stosowane w metodach niepotwierdzonych naukowo mogą powodować objawy kliniczne, które lekarz chemioterapeuta potraktuje jako objawy uboczne chemioterapii. W efekcie może dojść do niepotrzebnej modyfikacji chemioterapii i tym samym zmniejszenia jej skuteczności. Udowodniono, że niektóre środki powszechnie stosowane jako leki przeciwnowotworowe przez osoby stosujące metody niesprawdzone unieczynniają wręcz działanie leków stosowanych w chemioterapii.

Czy chemioterapia może spowodować wystąpienie zmian na skórze?

W czasie leczenia chemicznego skóra może ulegać wysychaniu, niewielkim odbarwieniom lub przebarwieniom, następuje większa niż zwykle wrażliwość na promienie słoneczne. O pojawieniu się wysypki lub innych zmian skórnych trzeba niezwłocznie zawiadomić lekarza. Aby poprawić nawilżenie skóry wskazane jest stosowanie kremów czy balsamów nawilżających. Nie ma przeciwskazań aby odbarwienia czy przebarwienia maskować makijażem. Ze względu na nadwrażliwość na promieniowanie słoneczne, w czasie chemioterapii w zasadzie nie należy się opalać, a w razie konieczności nawet krótkiego przebywania na słońcu stosować kremy z filtrem UV. Leki chemiczne mogą również wpływać na paznokcie, obserwuje się zwolnienie ich wzrostu, zmianę lub deformację. Zmiany te są czasowe i ustępują po zakończeniu leczenia.

Czy chemioterapii zawsze towarzyszy utrata włosów?


Problem ten pojawia się podczas leczenia niektórymi cytostatykami. Włosy mogą ulec przerzedzeniu lub całkowitemu wypadnięciu. Może to wystąpić stopniowo lub nagle i dotyczyć wszystkich włosów całego ciała. W przeszłości aby zmniejszyć utratę włosów na głowie stosowano opaski uciskowe lub ochładzanie skóry głowy lodem, podczas podawania leku. Obecnie nie stosuje się tych metod, ponieważ dawały one powikłania. Utrata włosów jest zawsze dużym przeżyciem zwłaszcza dla kobiet. Właściwe przygotowanie i wiedza mogą tu bardzo pomóc. Ważne jest aby pacjentka wiedziała, że utrata włosów jest czasowa. Po zakończeniu leczenia włosy odrosną, często bardziej gęste, zwykle ciemniejsze, może zmienić się ich struktura - są grubsze i kręcone. Przed zastosowaniem leków mogących powodować wypadanie włosów warto krótko je obciąć. Ważne jest aby pielęgnować włosy delikatnymi środkami, ostrożnie je czesać, nie używać suszarek do włosów, lokówek oraz innych urządzeń do ich układania. Przy wystąpieniu uczucia wysychania i swędzenia skóry głowy można wcierać niewielkie ilości kremów nawilżających. Dobrze jest też zaopatrzyć się w perukę, jeszcze przed utratą włosów, dobierzemy wówczas bardzo zbliżoną wyglądem do własnej fryzury a tym samym zmiana nie będzie zauważalna przez otoczenie. Obecnie koszt zakupu peruki jest refundowany przez NFZ na postawie recepty wystawionej przez lekarza leczącego.

Dlaczego u pacjentów leczonych cytostatykami występują nuaności i wymioty?

Nudności i wymioty są okresowymi skutkami ubocznymi chemioterapii, mogą pojawić się podczas podawania leku, w ciągu kilkunastu minut lub kilku godzin od jego podania, a u niektórych osób następnego dnia lub jeszcze później. Zależy to od rodzaju zastosowanego cytostatyku jego dawki i liczby kursów. Obecnie mamy wiele skutecznych leków przeciwwymiotnych, a przez odpowiednie ich zestawianie możemy zminimalizować a nawet całkowicie zapobiec nudnościom i wymiotom.
Duży wpływ na nasilenie tych dolegliwości mają czynniki psychologiczne, o czym może świadczyć występowanie tych dolegliwości jeszcze przed podaniem leku. Dlatego ważne jest aby podjąć działania zmierzające do zmniejszenia napięcia emocjonalnego przed kolejnym kursem chemioterapii. Dobrze jest też unikać sytuacji ściśle wiążących się z nudnościami takich jak:


  • przygotowywania i spożywania posiłków, wtedy gdy występują nudności

  • spożywania potraw smażonych, tłustych, gorących i pikantnych

  • zapachów powstających podczas gotowania

  • jedzenia bezpośrednio przed planowaną chemioterapią (wskazany lekki posiłek)

  • przepełniania żołądka, lepiej jeść częściej małymi porcjami

  • szybkiego jedzenia - jedząc powoli uchronisz się od wzdęć i zgagi





Pacjenci dla których nudności i wymioty stanowią duży problem powinni to zgłosić do lekarza prowadzącego chemioterapię, mogą zwrócić się o pomoc również do psychologa, który zastosuje np. zabiegi relaksacyjne.

Jak powinien odżywiać sie pacjent poddany chemioterapii?


Leki cytostatyczne przyczyniają się do pogorszenia węchu, smaku i apetytu. Rodzaj tych zmian zależy w dużej mierze od indywidualnych cech organizmu. Zazwyczaj zmiany te dotyczą potraw słodkich i kwaśnych. Niekiedy chorzy odczuwają ciągły metaliczny smak w ustach. Wszystkie te zmiany nie trwają długo, ponieważ jednak mogą wpływać na rodzaj i sposób odżywiania, dobrze jest podjąć działania zmniejszające te odczucia:


  • kilka razy dziennie płukać usta i myć zęby po każdym posiłku

  • jeśli pokarmy i napoje wydają się gorzkie, dodawać do nich miodu, słodziku lub słodkich owoców

  • jeżeli mięsa drób i ryby smakują gorzko podawać je przyprawion sosami, winem, sokiem z ananasa, włoskim lub sojowym



Leki cytostatyczne mogą także podrażniać śluzówki przewodu pokarmowego, czego następstwem może być biegunka, lub rzadziej zaparcia. W trakcie pojawienia się jakichkolwiek z wyżej wymienionych dolegliwości należy zasięgnąć porady lekarza.

Wskazówki:


  • w razie wystąpienia biegunki należy ograniczyć spożywania pokarmów bogatych we włóknik, surowych owoców, potraw zbożowych i jarzyn. Trzeba także pić więcej płynów, ponieważ organizm traci je w trakcie biegunki

  • w razie wystąpienia zaparcia należy zwiększyć spożycie pokarmów bogatych we włóknik, owoców, jarzyn oraz produktów zbożowych. Pobudzenie czynności jelit można osiągnąć pijąc sok ze śliwek oraz gorące płyny

  • przyjmowane posiłki powinny mieć temperaturę pokojową

  • unikać napojów gazowanych zawierających kofeinę Dobór właściwej diety dla chorego poddanego chemioterapii zależy od występujących objawów ubocznych, Zazwyczaj jest to normalna dieta bogatobiałkowa i wysokoenergetyczna z dodatkiem właściwie dobranych witamin.




Jak zapobiegać dolegliwościom ze strony jamy ustnej?

Niektóre leki stosowane w chemioterapii mogą powodować stan zapalny błony śluzowej jamy ustnej, czasem występowanie owrzodzeń. Pojawiają się po kilku dniach (5-10 dni) od podaniu leków i ustępują po 3-4 tygodniach. Zjawiska te mogą powodować dolegliwości bólowe utrudniające przyjmowanie pokarmów. rzestrzeganie niżej wymienionych zaleceń również może zapobiec lub znacznie zmniejszyć dolegliwości ze strony jamy ustnej. Zwalczanie zapalenia błony śluzowej polega przede wszystkim prawidłowym jej nawilżaniu i dbałości o higienę. Ważne jest również aby spożywane posiłki miały właściwą konsystencję i temperaturę.
Pomocne mogą też być poniższe zalecenia:

  • dbaj o utrzymanie wilgotności w jamie ustnej, przez częste jej płukanie i nawilżanie

  • do płukania i nawilżania stosuj preparaty naturalne, unikaj gotowych płynów, ponieważ mogą zawierać składniki drażniące np. alkohol

  • jeśli to konieczne poproś lekarz o przepisanie preparatu zastępującego ślinę

  • używaj miękkiej szczotki do zębów a w okresie zaostrzenia objawów wacików nasączonych roztworem sody oczyszczonej

  • unikaj alkoholu, tytoniu, ostrych przypraw, czosnku, cebuli, octu i słonych, kwaśnych i gorących potraw



  • Codziennie oglądaj jamę ustną czy nie pojawiają się początkowe objawy zapalenia (suchość, ból, drobne pęknięcia śluzówki, białe nie dające się zmyć plamki) jeśli wystąpią, zgłoś je swojemu lekarzowi, wczesne zastosowanie odpowiednich leków może zapobiec poważnym dolegliwościom.

    Jaki chemioterapia ma wpływ na płodność

    Niektóre leki w trakcie leczenie chemicznego mogą wywołać niepłodność, bywa ona przejściowa lub trwała w zależności od podawanych leków. Problem ryzyka wystąpienia niepłodności musi być przedyskutowany z lekarzem przez rozpoczęciem leczenia, najlepiej w obecności partnera. Kobieta leczona cytostatykami lub partnerka mężczyzny poddanego leczeniu chemicznemu może zajść w ciążę. Należy jednak stosować środki zapobiegające ciąży, ponieważ cytostatyki mogą uszkodzić płód.

    Zalecenia dla kobiet
    Jeśli liczba krwinek białych jest mniejsza niż 2000 należy spytać lekarza o ewentualne ograniczenia w aktywności seksualnej. Chociaż nie wszystkie cytostatyki mogą prowadzić do niepłodności, to jednak wiele z nich uszkadza jajniki. Niestety w trakcie leczenia chemicznego może zdarzyć się trwała niemożność zajścia w ciążę. Niekiedy u kobiet występują objawy przyspieszonej menopauzy. W przypadku niepłodności przejściowej po zakończeniu leczenia chemicznego powraca czynność jajników i chore zaczynają normalnie miesiączkować. Taka sytuacja zdarza się u ok. 30% chorych. Jeżeli przed rozpoznaniem nowotworu kobieta jest w ciąży, należy wnikliwie rozważyć czy można opóźnić leczenie do czasu rozwiązania. Zależy od rodzaju nowotworu, jego zaawansowania i rodzaju przewidywanego leczenia.

    Zalecenia dla mężczyzn
    Niektóre cytostatyki nie wpływają na płodność mężczyzn, ale inne mogą powodować zmniejszenie się objętości nasienia, co może doprowadzić do niezdolności zapłodnienia. Jednak możliwe jest odbywanie normalnych stosunków, jak to miało miejsce przed rozpoczęciem leczenia. Jeśli chory mężczyzna nie ma dzieci, może przed rozpoczęciem leczenia zabezpieczyć odpowiednią ilość nasienia w „banku nasienia", w celu późniejszego użycia. Należy wtedy dostarczyć kilka porcji nasienia na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia. Zostaje ono zamrożone, jeżeli po leczeniu partnerzy decydują się na dziecko, nasienie rozmraża się używa do sztucznego zapłodnienia. Ryzyko niepłodności istnieje także w przypadku leczenia młodych chłopców dlatego zawsze warto rozważyć możliwość zabezpieczenia nasienia. U mężczyzn podobnie jak u kobiet, zdolność do zapłodnienia powraca samoistnie. Może to nastąpić nawet po kilku latach od zakończenia leczenia.

    W jaki sposób można sobie pomóc w opanowaniu lęku i niepokoju związanego z leczeniem?

    Istnieje wiele sposobów, dzięki którym chory sam może sobie pomóc. Najważniejsze jest optymistyczne nastawienie do choroby i leczenia. Niektórzy chcą gromadzić maksimum informacji o chorobie i jej leczeniu, pozwala im to bowiem na zajęcie aktywnej postawy w trakcie leczenia. Jeśli choremu towarzyszy uczuciu niepokoju należy starać się określić jego przyczynę, oraz podjąć próbę pokonania negatywnych odczuć. To najlepszy sposób walki ze strachem. Dobrze jest wyjaśniać z lekarzem wszystkie wątpliwości związane z leczeniem i skutkami ubocznymi. Chory ma prawo wiedzieć o tym co dzieje się w jego organizmie i jakie mogą być skutki choroby. Może też być pewny, że lekarze i pielęgniarki będą w stanie pomóc choremu w rozwiązywaniu problemów. W trakcie choroby, szczególnie takiej jak nowotwór każdy potrzebuje wsparcia. Gdy nastrój ulega pogorszeniu, należy dzielić się swoimi wątpliwościami z bliskimi. Można zwrócić się także o pomoc do psychologa, psychiatry, członka wspólnoty religijnej lub przedstawiciela opieki spo¬łecznej. W szczególnie trudnych sytuacjach np. depresji u chorego, lekarz może podać leki przeciwdepresyjne. Niektórzy chorzy odczuwają potrzebę prowadzenia dziennika leczenia. Regularne odnotowywanie przez chorego doznań w trakcie leczenia, pomaga lekarzowi w dostosowaniu leczenia do indywidualnych potrzeb chorego. Dzięki dziennikowi, łatwiej choremu ocenić przebyty etap leczenia i czerpać siły do dalszego widząc, jak wiele ma już za sobą. Najważniejsze, aby chory samodzielnie planował swój czas, robił to co jest dla niego najważniejsze. Leczenie chemiczne nie powinno ograniczać życia towarzyskiego. Należy sobie stawiać realne cele, nie za ambitne i mieszczące się w granicach możliwości. To pomoże poprawić nastrój oraz pozbyć się napięć związanych z chorobą i leczeniem.

    Gdzie zwrócić się o pomoc i wsparcie?

    W trakcie leczenia chory niekiedy chce być sam ze sobą, natomiast w innych przypadkach chce podzielić się swoimi wątpliwościami z innymi. Grupy wsparcia starają się pomóc w nawiązaniu kontaktów z innymi chorymi, którzy przeżyli i pokonali podobne problemy. Takimi grupami wsparcia mogą być „Amazonki" (dla kobiet z rakiem piersi) czy członkowie Klubu „Gladiator" (dla mężczyzn z rakiem gruczołu krokowego). Rozmowa z członkami tych grup niekiedy pomaga bardziej niż rozmowa z rodziną lub przyjaciółmi. Rodzina i przyjaciele sami są często w stanie wesprzeć chorego emocjonalnie, ale i oni mogą mieć problem z udźwignięciem ciężaru problemów chorego, dlatego niezwykle ważne jest porozumienie między chorym, a rodziną i przyjaciółmi. Czasami chory czeka na ich pomoc, a oni z kolei czekają na pierwszy ruch i inicjatywę z jego strony. Dzieje się tak ponieważ boją, że pierwszy gest może być źle odebrany przez chorego. Sądzą, że sam woli radzić sobie z problemami. Chory powinien być z rodziną i przyjaciółmi w szczerych kontaktach, we wszystkim co dotyczy postępów w leczeniu i wszelkich wrażeń z tym związanych. Należy dbać o to by nie było nieporozumień, okazać miłość i służyć wsparciem.

    Choroba    |    Leczenie    |    Diagnostyka    |   Profilaktyka    |    Forum    |    Kontakt    |   Linki   |   Nota prawna


    © ProSalute, Polski Komitet Zwalczania Raka, 2006

    Katalog stron