Portal dla pacjentów z chorobami nowotworowymi
oraz osób zainteresowanych onkologią i opieką paliatywną.
banner
Biuletyn informacyjny
Wpisz swój e-mail:

 

Pytanie

Będę mieć "lampy" - co to znaczy?


To znaczy, że będzie przeprowadzona radioterapia - leczenie promieniami jonizującymi.

Wyobraźmy sobie plac, na placu tłum, a w środku dużą grupę bardzo niebezpiecznych terrorystów. Żeby zapobiec nieszczęściu należy zniszczyć grupę terrorystyczną, tak jednak, by oszczędzić w jak największym stopniu normalnych obywateli. Żeby tego dokonać trzeba mieć odpowiedni plan postępowania, odpowiedni sprzęt i odpowiedni, o wysokich kwalifikacjach zespół ludzi. Na podobnych zasadach działa radioterapia. Promienie jonizujące niszczą komórki nowotworowe, ale mogą uszkadzać także komórki prawidłowych tkanek organizmu, znajdujące się w otoczeniu guza. Nowoczesna radioterapia ma na celu nie tylko zniszczenie nowotworu złośliwego, ale także maksymalną ochronę otaczających guz tkanek zdrowych.

Realizacja radioterapii

Do realizacji napromieniania, czyli radioterapii potrzebne są:


  1. sprzęt - wysokiej klasy aparatura diagnostyczna i terapeutyczna

  2. plan leczenia promieniami

  3. wyspecjalizowany zespół leczący


Sprzęt

W radioterapii znajdują zastosowanie aparaty diagnostyczne (symulatory, tomografy komputerowe) oraz terapeutyczne. Są to najczęściej gammatrony kobaltowe („bomby kobaltowe") emitujące promienie gamma (izotop Co-60) oraz przyspieszacze liniowe (akceleratory) emitujące promieniowanie fotonowe (falowe) i elektronowe (cząsteczkowe) o dużych energiach (np. Clinac, Co-line, itp.).

Plan leczenia promieniami

  • Zapewnienie powtarzalności leczenia
    Pacjent w trakcie poszczególnych seansów napromieniania musi mieć identyczną pozycję ciała, zapewniającą powtarzalność leczenia. W związku z tym, w każdym Zakładzie Radioterapii istnieje specjalna jednostka, zwana modelarnią, w której budowane są specjalne „maski" i inne urządzenia unieruchamiające. Jednocześnie w modelarni wytwarza się akcesoria potrzebne w nowoczesnych technikach radioterapeutycznych. (np. osłony, „bolusy", itp.)


  • Wyznaczenie obszaru napromieniania
    Wyznaczenie obszaru, w którym musi być podana dawka terapeutyczna (tzw. target) umożliwia symulacja napromieniania i badanie tomografii komputerowej. Celem jest uzyskanie jednorodnej dawki leczącej w obrębie targetu i maksymalne oszczędzenie zdrowych tkanek.


  • Opracowanie planu terapeutycznego
    Na podstawie danych z symulatora i tomografii komputerowej opracowania graficznego planu leczeniu dokonuje zespół fizyków z udziałem lekarza. Ustalane są także - ilość seansów napromieniania (frakcji), dawki frakcyjne i dawki całkowitej na target. Zakończony plan akceptuje do realizacji lekarz prowadzący.


  • Realizacja planu
    Każdy pacjent ma komputerowy indywidualny plan leczenia. Następuje rozpisanie danych planu leczenia w karcie napromieniania chorego, sprawdzenie planu (zdjęcia sprawdzające, niekiedy ponowna symulacja chorego), dopiero po tych procedurach możliwa jest realizacja planu, czyli właściwa radioterapia. Aparaty terapeutyczne są obsługiwane przez techników. Leczenie prowadzone jest według indywidualnych planów i zaleceń lekarzy radioterapeutów. Proces napromieniania jest dokumentowany w kartach napromieniania i historiach choroby. Lekarz prowadzący kontroluje przebieg radioterapii, kilkakrotnie bada chorego w jej trakcie, zaleca okresowe badania uzupełniające (np. badania krwi). Sesje napromieniania trwają do kilku minut, całe leczenie podzielone jest na frakcje (seansy). Liczba seansów jest zróżnicowana, w zależności od potrzeby, od kilku do kilkudziesięciu. Niekiedy wystarcza napromieniowanie jednorazowe.

  • Zespół leczący
    Trzonem zespołu są wyspecjalizowani lekarze radioterapeuci. To oni decydują o potrzebie, celu i sposobie leczenia. Do realizacji leczenia konieczni są fizycy, opracowujący techniki terapeutyczne i indywidualne plany leczenia, inżynierowie odpowiedzialni za stan aparatury, technicy obsługujący aparaty zarówno diagnostyczne jak i terapeutyczne, oraz zespół pomocniczy (sekretariat, archiwum, administracja).


Objawy niepożądane

Mimo rzeczywistych korzyści leczenia promieniami jonizującymi, należy pamiętać, że proces niszczenia komórek nowotworu złośliwego (czy samego guza, czy obszaru pooperacyjnego, czy zmian wtórnych - przerzutowych) odbywa się w żywym organizmie ludzkim. Siłą rzeczy uszkodzeniu mogą ulegać tkanki zdrowe otaczające nowotwór, powodując objawy niepożądane w trakcie i po radioterapii. Znaczny rozwój technik leczenia spowodował zminimalizowanie ubocznych skutków napromieniania. Występować jednak mogą niepożądane odczyny po¬promienne najczęściej wczesne, rzadziej - po upływie szeregu miesięcy - późne.

Występować mogą:

  • osłabienie ogólne, obniżenie naturalnej odporności organizmu
  • brak łaknienia, spadek aktywnośc
  • zmiany we krwi (obniżenie ilości białych krwinek i płytek)
  • odczyny skórne
  • utrata włosów przy napromienianiu skóry owłosionej głowy
  • odczyny śluzówkowe w jamie ustnej, gardle, krtani, jamach nosowych przy napromienianiu nowotworów głowy i szyi
  • odczyny skórne, z dróg oddechowych i serca (późne) przy napromienianiu narządów klatki piersiowej
  • odczyny skórne i jelitowo-pęcherzowe przy na promienianiu brzucha
  • odczyny z zakresu odbytnicy, pochwy, sromu przy napromienianiu miednicy małej


O postępowaniu w czasie wystąpienia odczynów informują lekarze prowadzący radioterapię. Odczyny popromienne wczesne w dobie dzisiejszej nie stanowią żadnego zagrożenia i po upływie kilku tygodni cofają się zazwyczaj bez wywoływania trwałych uszkodzeń. Odczyny późne mogą stanowić pewne problemy, są zwykle rozwiązywane wspólnie z lekarzem, który prowadził radioterapię.


Informacje ogólne

Należy pamiętać, że w trakcie i po radioterapii pacjent nie „promieniuje", nie stanowi żadnego zagrożenia dla otoczenia.
W trakcie radioterapii należy prowadzić spokojny, oszczędzający tryb życia. Skóry napromienianej nie należy myć, zmienione odczynowo miejsca należy wietrzyć, kilka razy dziennie pudrować delikatnym pudrem dziecięcym lub pudrem Alautan. Jeżeli występują mokre nadżerki stosować należy specjalne kremy oraz emulsje z witaminą A i E. Z Zwykle po kilku tygodniach odczyn skóry (zaczerwienienia, zbrązowienia, świąd) mija. Po zakończeniu radioterapii zaleca się nie myć skóry napromienianej przez okres 10-20 dni.
W przypadkach napromieniania brzucha i obszaru miednicy, np. z powodu chorób narządu rodnego u kobiet i nowotworów prostaty u mężczyzn, a także w przypadkach napromieniania pęcherza moczowego i odbytnicy obowiązuje dieta łatwostrawna. Należy unikać posiłków ciężko strawnych, mleka, surowych warzyw, owoców, gazowanych napojów, także soków i ostrych przypraw, dbać o codzienne wypróżnienia.

Zasadą jest, że wszystkie dolegliwości związane z odczynami popromiennymi należy natychmiast zgłaszać lekarzowi prowadzącemu. Pomoc lekarza pomaga w szybkim opanowywaniu odczynów popromiennych.

Choroba    |    Leczenie    |    Diagnostyka    |   Profilaktyka    |    Forum    |    Kontakt    |   Linki   |   Nota prawna


© ProSalute, Polski Komitet Zwalczania Raka, 2006

Katalog stron