Pielęgnacja skóry z odleżynami u pacjentów objętych opieką paliatywną
Występowanie odleżyn lub owrzodzeń nowotworowych skóry u pacjentów objętych opieką paliatywną stanowi duży problem pielęgnacyjny.
Opieka nad pacjentkami z takim schorzeniem ma za zadanie: poprawę komfortu życia chorego, edukację rodziny w dziedzinie preparatów i opatrunków stosowanych w utrzymaniu właściwej higieny i oraz poprawę kontroli wszystkich negatywnych objawów.
Najlepiej zastosować działania profilaktyczne, by nie dopuścić do powstania odleżyn.
Postępowanie profilaktyczne:
częsta zmiana pozycji pacjenta leżącego, unieruchomionego (obracanie na boki nawet co godzinę)
zachowanie higieny ( mycie całego ciała chorego 2 razy dziennie, utrzymanie czystości pościeli)
natłuszczanie ciała balsamami, kremami
Stosowanie materaców przeciw odleżynowych, poduszek przeciw odleżynowych u pacjentów siedzących
Uzupełnianie niedoborów pokarmowych ( preparaty wielowitaminowe, odżywki zawierające białko i sole mineralne)
Jeśli mimo starań doszło do powstania odleżyn dążymy do zapewnienia wilgotnego środowiska rany, ochronienia tkanki przed bolesnym wysuszenie i uszkodzeniem nowych okolic, ochronienia przed infekcją i zwalczania ewentualnie stwierdzonego zakażenia, uregulowania ilości wydzieliny z rany przez zastosowanie odpowiednich opatrunków pochłaniających, zatamowania ewentualnego krwawienia i niwelowania przykrego zapachu.
Pamiętamy także o zastosowaniu środków przeciwbólowych w odpowiednich dawkach wyprzedzając czynności pielęgnacyjne.
Od 40 lat jest preferowana tzw wilgotna metoda leczenia odleżyn, które w takim środowisku ziarninują - goją się dwa razy szybciej. Podstawową zasadą jest więc nie wysuszanie rany ale utrzymanie jej środowiska wilgotnego.
zmiana opatrunku w przypadku opatrunku tradycyjnego powinna następować 2 razy dziennie, w przypadku opatrunków nowoczesnych co 3 do 7 dni, chyba że same się odklejają z powodu dużej ilości wydzielina. Jeśli doszło do przyklejenia się opatrunku do tkanek rany należy pomoczyć opatrunek 0,9% roztworem soli fizjologicznej i poczekać, by nie sprawiać niepotrzebnego bólu choremu przy odklejaniu opatrunku
ranę przed założeniem opatrunku przemywać należy 0,9% roztworem soli fizjologicznej lub płynem Ringera lub obecnie popularnym roztworem Octenisept.
nie należy stosować wody utlenionej ani spirytusu, gdyż uszkadzają powstającą ziarninę.
po przemyciu ranę osuszamy gazikami (najlepiej sterylnymi)
zakładamy opatrunek, który powinien być o 2 cm większy od średnicy rany: Jeśli zakładamy opatrunek tradycyjny - gazowy, rana powinna być zabezpieczona Sudocremem, kremem Alantanowym, Linomagiem maścią z nagietka lub inną maścią natłuszczającą jej brzegi i chroniącą przed wysuszeniem i przyklejeniem się opatrunku do tkanek
(w zależności od zaawansowania odleżyny)
W zależności od rodzaju rany stosujemy odpowiednie postępowanie: środki i opatrunki
Rana z martwicą suchą (czarna) – konieczność nawilżenia martwych tkanek, ranę utrzymujemy w środowisku wilgotnym, występuje często konieczność usunięcia chirurgicznego i enzymatycznego martwych tkanek. Stosujemy np. Hydrożele, opatrunki pierwotne proste, preparaty enzymatyczne.
Rana z martwicą wilgotną (żółta) - konieczność oczyszczenia rany i pochłaniania wysięku. Stosujemy Hydrocoloidy i Alginiany preparaty enzymatyczne, środki odkażające, niekiedy oczyszczenie chirurgiczne.
Rany zainfekowane z przykrym zapachem stosujemy opatrunki pierwotne złożone, Dextranomery, preparaty odkażające, opatrunki absorpcyjne lub z metod tradycyjnych maści Dermazin, Argosulfan, Solcoseryl, Acudex.
.
Stosowane materiały opatrunkowe dostępne w sprzedaży aptek możemy podzielić:
Opatrunki absorpcyjne, najczęściej są to sterylne opatrunki gazowe stosowane na rany z dużym wysiękiem.
Opatrunki pierwotne nie biorą one udziału w biochemicznym procesie gojenia się rany
Opatrunki pierwotne proste np. N/A Dressing, Ultra Dressing może mogą być stosowane jako pierwsza warstwa systemu bandażowego w połączeniu ze środkami farmakologicznymi np Metronidazolem lub z innymi opatrunkami.
Opatrunki pierwotne złożone
Gazowe parafinowe np. Paratulle, Grassolind, Inadine- jest to gaza nasączona parafiną, co zapobiega przyklejania się opatrunku do rany i uszkadzaniu jej. Mogą być nasączane także środkami przecie bakteryjnymi (Inadine - r-r 10% jodopowidonu, skuteczny przeciw gronkowcowi złocistemu metycylinoopornemu, bez dawania oporności krzyżowej)
Opatrunki aktywne nakładane są bezpośrednio na ranę
Hydrokoloidy są opatrunkami typu okluzyjnego, pod którymi wytwarza się środowisko sprzyjające ziarninowaniu zawierają samoprzylepne żelowe substancje np. Granuflex, Comfeel, Tegasorb, Hydrocol.
Stosuje się je na rany z niewielkim wysiękiem w celu oczyszczenia i ziarninowania, nie stosuje się ich na rany zakażone. Przy zmianie opatrunku pod nim wytwarza się niekiedy żółtawa wydzielina, którą należy zmyć solą fizjologiczną i po osuszeniu założyć nowy opatrunek.
Alginiany są stosowane do ran z dużym wysiękiem, wiążą wysięk z rany tworząc struktury żelowe stanowiące ochronę dla tkanek , wykazują też działanie zapobiegające krwawieniu z rany np. Kaltostat, Kaltogel, Sorbosan.
Hydrożele w żelu stosowane są do oczyszczania ran z tkanek martwiczych dzięki nawadnianiu tkanek martwiczych i autolizie np. Nu gel, Intra Side, Granugel, Sterigel ( umieszcza się te żele wewnątrz rany pokrywając je opatrunkiem zabezpieczającym)
Hydrożele opatrunki są to żelowe opatrunki stosowane na rany suche i ziarninujące, pomagają w ich nawadnianiu, izolują ranę przed bakteriami będąc przepuszalnymi dla tlenu i pary wodnej np. Aqua Gell, Cica Care.
Dextranomery stosowane w postaci granulatów przeznaczone do gojenia ran o dużym wysięku, także zainfekowanych np Debrisan, Acudex, Jodosorb.
Opatrunki poliuretanowo-piankowe zwane też gąbkami poliuretanowymi stosowane są w ranach o średnim i dużym wysięku, mają też działanie termoregulacyjne, przepuszczają wilgoć i utrzymują wilgoć w ranie, nie stosuje się ich ze środkami przeciwbakteryjnymi i odkażającymi np. Allevyn, Lyofoam.
Pochłaniające zapach i wydzielinę, tworzone są na bazie węgla aktywowanego i srebra, stosowane w zakażonych cuchnących ranach np. Actisorb Plus, Kaltocarb, Lyofoam.
Opatrunki złożone mają strukturę wielowarstwową
Tielle ich warstwa wewnętrzna jest rozpuszczalna w ranie a wysięk pochłaniany jest do warstw głębszych, stosowany jest w leczeniu średniej wielkości ran z wysiękiem bez zakażenia bakteryjnego.
Aquacel, Tender Wet włókna hydrokoloidalne mają zdolność samoregulacji wchłaniania wysięku.
Fibracol opatrunek koloidowo-algininowy stosowany do ran z wysiękiem, utrzymuje stałą wilgotność rany, sprzyja ziarninowaniu.
Preparaty enzymatyczne np. Iruxol Mono, Fibrolan stosowane są w celu rozpuszczenia martwicy w obrębie rany, nie drażnią skóry zdrowej.
Preparaty odkażające np.
Octenisept antyseptyczny do dezynfekcji ran skóry i błon śluzowych, dichlorowodorek octenidyny na bazie glicerolu i wody. Działa bakterio-, grzybo- i pierwotniako-bójczo.
Betadine roztwór lub maść na bazie jodu do stosowania zewnętrznego działający antyseptycznie bakterio-,
grzybo- pierwotniakobójczo
Argosulfan 2% krem zawierający sole srebra działa bakteriobójczo.
Metronidazol żel 1% jest preparatem działającym przeciw bakteriom beztlenowym, ma też właściwości pochłaniania przykrego zapachu
BIBLIOGRAFIA
de Walden-Gałuszko K. Podatawy Opieki Paliatywnej PZWL 2004 s.145-147 Doyle D., Hanks G, MacDonald N (1999) Oxford Textbook of Palliative Medicine s.650-652
Hilgier M. Bóle nowotworowe i ich leczenie Medipress No 2, 2002
Leppert W., Łuczak J. Postępowanie paliatywne w nowotworach gruczołu piersiowego i narządu rodnego Ginekologia Praktyczna 1999: 7(8)s.30,32,34-40
Petkow L, Górkiewicz-Petkow A. Nowoczesne opatrunki w leczeniu prztewlekłych ran i owrzodzeń Medipress supp. 4,2000
Regnand C, Allport S.,Stphenson L. Mouth care, skin care,and lymphoedema. ABC of Palliative Care BMJ Books 1998
Regard C. A guide to symptom relif in advanced disease egard and Tempest 1998 s.44-47
Rostkowska T., Walęck -Matyja K. Obraz siebie i poziom samooceny kobiet po amputacji piersi oraz kobiet ze schorzeniami skóry-analiza porównawcza Psychoonkologia zeszyt 1 tom 7, 2003
Twycross R. Factors involved in difficult-to-manage pain Polska Medycyna Paliatywna Nr 1 tom 4 rok 2005
Twycross R. Wilcock A. Symptom management in advenced cancer Redcliffe Medical Press Ltd 2001 s.327-334
World Health Organization Geneva Symptom relif i terminal illness 1998 Skin problems s.88-96
Tatiana Pietrzyńska
lek. med, specjalista medycyny paliatywnej, ordynator Oddziału Opieki Paliatywnej Szpitala Powiatowego w Bedzinie
