Diagnostyka raka prostaty.

W razie wystąpienia konkretnych objawów oraz nieprawidłowości w wynikach testów wczesnego wykrywania raka prostaty (poziom PSA i per rectum) lekarz może skierować pacjenta na biopsje prostaty aby ostatecznie stwierdzić obecność raka.
Objawy raka prostaty – Wczesny rak prostaty na ogół nie powoduje żadnych objawów i wykrywany jest tylko dzięki badaniom poziomu PSA i per rectum. Bardziej zaawansowane stadia powodują problemy z oddawaniem moczu – pacjent częściej oddaje mocz, a jego strumień jest słabszy. Nierakowe zmiany w prostacie np łagodny rozrost prostaty (BPH) występują częściej niż rak i często dają takie objawy.

Rak prostaty w bardziej zaawansowanym stadium może powodować hematurię, czyli obecność krwi w moczu oraz impotencję, czyli problemy ze wzwodem. Rak prostaty może rozprzestrzenić się do kości powodują bóle bioder, kręgosłupa, żeber i innych obszarów. Rak może uciskać nerwy rdzeniowe powodując słabość i męczliwość nóg, problemy z kontrolą czynności pęcherza i oddawania stolca. Objawy te mogą być powodowane przez inne choroby niż rak prostaty, ważne jest aby pacjent poinformował lekarza dokładnie o wszyskich objawach, aby ich przyczyna została szybko poznana i odpowiednio leczona.

Biopsja prostaty

Biopsja gruboigłowa to badania wykonywane m.in. w ramach diagnostyki raka prostaty. Procedura ta polega na pobraniu próbki tkanek prostaty i ocenie jej pod mikroskopem. Igłe wprowadza się na ogół przez ściane odbytnicy, pomocne przy tym badaniu jest USG transrektalne (można dzięki niemu obserwować wprowadzaną igłę). Dzięki temu badaniu otrzymujemy fragment tkanki o kształcie cylindrycznym, który wysyłany jest do laboratorium patomorfologicznego.
Sugerując się opisem można by przypuszczać, że biopsja prostaty jest badaniem bardzo bolesnym, jednak jeśli stosowany jest tzw pistolet biopsyjny trwa ono dosłownie sekundy. Pacjent ma prawo poprosić lekarza o zastosowanie miejscowego znieczulenia.
Aby stwierdzić obecność lub brak komórek rakowych lekarz musi pobrać od 6 do 13 próbek tkanki prostaty z różnych jej obszarów. Niestety – mimo, że czasami pobiera się więcej próbek możliwe jest pominięcie obszarów nowotworu. W takim wypadku choroba jest obecna, a w badaniu mikroskopowym próbek nie stwierdza się raka. W medycynie taką sytuację określa się „wynikiem fałszywie ujemnym”. Jeśli lekarz nadal nie jest pewny diagnozy (prawidłowe komórki w próbkach, a poziom PSA wysoki) powinien powtórzyć biopsje w krótkim czasie, żeby wykluczyć ostatecznie obecność raka prostaty.
Niektórzy lekarze wykonują biopsje przezkroczową (krocze – obszar pomiędzy moszną a odbytem). Wykonujący biopsje wprowadza palec przez odbytnicę pacjenta, aby zlokalizować prostatę, następnie wprowadza igłę biopsyjną przez małe nacięcie na skorze krocza. W tym wypadku konieczne jest znieczulenie miejscowe.
Biopsja jest na ogół wykonywana w gabinecie lekarskim I nie trwa dłużej niż 15 minut. Aby zredukować ryzyko infekcji lekarz przed wykonanie biopsji podaje pacjentowi antybiotyk. Do kilku dni po badaniu u pacjenta mogą wystąpić słabe bóle okolic krocza, niewielkie ilości krwi w moczu i kale. Krew może pojawić się również w nasieniu pacjenta nawet do miesiąca od dnia badania.
Próbka uzyskana podczas biopsji prostaty wysyłana jest do laboratorium gdzie patomorfolog (lekarz specjalizujący się w diagnostyce obejmującej m.in. ocenę mikroskopową tkanek) określi czy w próbce znajdują się komórki rakowe. Wyniki są gotowe na ogół w ciągu 1-3 dni, lecz może to trwać dłużej. Jeśli w próbce zostanie stwierdzony rak, patomorfolog określi równiez tzw grading

Grading raka prostaty

Prawie wszyscy patomorfolodzy do oceny stopnia zaawansowania raka prostaty stosują tzw skale Gleasona. W skali tej liczbom od 1 do 5 przypisany jest mikroskopwy obraz tkanki prostaty. Jeśli przypomina ona zdrową tkankę oznacza się ją numerem 1 w skali Gleasona. Jeśli komórki tej tkanki mają typowe cechy komórek rakowych, do tego rozprzastrzeniają się na sąsiadujące tkanki (tworząc tzw nacieki nowotworowe) oznaczana jest numerem 5. Cyfry 2, 3, 4 oznaczają odpowiednie stadia pośrednie między tymi stanami.
Ponieważ w raku prostaty mogą występować obszary o różnych stopniach zaawansowania, grading stosuję się do 2 z nich stanowiących większość objętości raka. Gdy zsumuje się cyfry, które odpowiadają ich obrazom w skali Gleasona, wynik stanowi tzw. Punktacje Gleasona (lub sumę Gleasona), ktora obejmuje cyfry od 2 do 10. Im wyższy wynik punktacji Gleasona tym większe jest ryzyko szybszego wzrostu i rozprzestrzeniania się raka prostaty.

„Podejrzane” wyniki

Czasami podczas oceny mikroskopowej tkanek prostaty patolog nie stwierdza obecności komórek rakowych, jednak nie jest pewny czy obserwowane komórki są zupełnie prawidłowej struktury. Wyniki takie określane są mianem „podejrzanych” i podciągane pod dwie kategorie – komórki atypowe, lub tzw. Nowotworzenie śródnabłonkowe (PIN)
Ta ostatnia dzielona jest jeszcze na PIN niskiego stopnia i PIN wysokiego stopnia. U wielu mężczyzn PIN niskiego stopnia może wystąpić już w młodym wieku i nie zawsze w tej sytuacji rozwija się rak prostaty.
Gdy stwierdzona jest obecność komórek atypowych, lub PIN wysokiego stopnia, istnieje 30-50% znalezienia komórek raka w późniejszej biopsji. Dlatego w tych sytuacjach zaleca się częste badania kontrolne i następne biopsje.